Kur media shqiptare ndalon së foluri shqip

E martë, 17 Nëntor, 2026
E martë, 17 Nëntor, 2026

Kur media shqiptare ndalon së foluri shqip

Pa gjuhë nuk ka kujtesë, pa kujtesë nuk ka identitet, dhe pa identitet nuk ka komb.

Nga Dita Arbri

Dëgjoni me kujdes diskutimin publik në Shqipëri sot—në televizion, radio, podkaste, panele dhe programe kulturore—dhe një prirje shqetësuese bëhet e pamundur të injorohet. Në politikë, gazetari, akademi, argëtim dhe biznes, shqipja po flitet gjithnjë e më shpesh pa fjalë shqipe. Terma anglezë, italianë dhe të huaj të tjerë futen rastësisht dhe pa nevojë, edhe kur ekzistojnë barazvlerësime të qarta dhe të sakta në shqip. Kjo nuk është një prirje stilistike e padëmshme. Është neglizhencë kulturore.

 

Ata që flasin më shumë në hapësirën publike mbajnë përgjegjësinë më të madhe. Figurave mediatike nuk u takon vetëm të pasqyrojnë gjuhën; ata e formësojnë atë. Zakonet e tyre bëhen norma. Shkurtimet e tyre bëhen standarde. Kur zërat publikë braktisin shqipen në hapësirën publike, ata normalizojnë idenë se shqipja është e pamjaftueshme për seriozitet, inteligjencë apo jetën moderne. Ajo që pason nuk është pasurim, por gërryerje. Zgjedhja e gjuhës nuk është kurrë neutrale. Fjalët shqipe mbartin shekuj histori, thellësi emocionale, kuptim etik dhe kujtesë kulturore. Kur ato zëvendësohen pa nevojë, kuptimi nuk zgjerohet—hollohet. Saktësia dobësohet. Vijimësia këputet. Mendimi bëhet i huazuar, jo i formuar nga brenda.

Por kjo çështje nuk është vetëm gjuhësore. Është morale. Në shumë rajone ku shqiptarët kanë jetuar—dhe ende jetojnë— shqiptaret janë persekutuar, burgosur, dëbuar, u janë mohuar arsimi dhe mundësitë, dhe në raste të panumërta janë vrarë vetëm pse flisnin shqip. Komunitete të tëra janë keqtrajtuar ose nxjerrë nga trojet e tyre sepse refuzuan të braktisnin gjuhën, emrin dhe identitetin e tyre. Shqipja nuk ishte thjesht mjet komunikimi; ishte rezistencë.

 

Disa e paguan atë rezistencë me jetesën e tyre. Të tjerë me lirinë. Shumë me jetën. Të flasësh shqip sot me pakujdesi—kur askush nuk ta ndalon, kur askush nuk të ndëshkon, kur askush nuk të kërcënon—nuk është përparim. Është çnderim. Është një mungesë respekti e heshtur ndaj atyre vëllezërve dhe motrave që dhanë gjithçka, përfshirë frymën e fundit, që shqipja të mbijetonte si gjuhë e gjallë. Besimi se fjalët e huaja e bëjnë të folurën më “moderne” apo më “profesionale” është thellësisht i gabuar. Shqipja nuk është gjuhë e mangët. Ajo është plotësisht e aftë të shprehë kompleksitet në drejtesi, shkencë, filozofi, politikë dhe art. Braktisja e saj në mes të fjalisë nuk sinjalizon sofistikim; sinjalizon përtaci gjuhësore, ose më keq, ndjenjë inferioriteti të brendësuar. Shumëgjuhësia e vërtetë kërkon disiplinë.

 

Një folës i aftë e përdor shqipen plotësisht në shqip, anglishten plotësisht në anglisht, italishten plotësisht në italisht. Përzierja e rastësishme nuk është shenjë hapjeje globale, por mungesë respekti ndaj sistemit të vet gjuhësor. Dëmi bëhet më i rëndë kur prek brezin e ardhshëm. Fëmijët e mësojnë gjuhën duke imituar. Kur e folura publike modelon shqipe të copëzuar, fëmijët trashëgojnë fjalor më të varfër, aftësi shprehëse të dobësuara dhe më pak besim në gjuhën e tyre. Një gjuhë që nuk mund të transmetohet qartë dhe me krenari nuk mbijeton.

Kështu zhduken gjuhët e vogla—jo përmes forcës apo ndalimit, por përmes zgjedhjes dhe neglizhencës. Ka edhe një kosto kolektive. Futja e tepruar e fjalëve të huaja fragmenton komunikimin dhe krijon hierarki kulturore midis atyre që “dinë” dhe atyre që nuk dinë. Gjuha bëhet përjashtuese. Kuptimi i përbashkët dobësohet. Një shoqëri që nuk mund t’i flasë qartë vetes nuk mund të mendojë qartë së bashku. Ky nuk është argument kundër hapjes apo shumëgjuhësisë. Shqiptarët kanë qenë gjithmonë të hapur dhe gjuhësisht të aftë. Por hapja nuk kërkon vetë-fshirje. Ne kemi një detyrim moral ndaj atyre që erdhën para nesh—jo vetëm t’i kujtojmë sakrificat e tyre, por t’i nderojmë në praktikë. Ruajtja, mbrojtja dhe përcjellja e gjuhës shqipe nuk është sentimentalizëm. Është përgjegjësi. Gjuha është themeli i identitetit, fija e trashëgimisë, shenja e vazhdimësisë. Kur flasim shqip plotësisht, qartë dhe pa ndjesë, ne pohojmë vijimësinë. Kur e braktisim, ne thyejmë besimin—me historinë, me sakrificën dhe me veten. Zgjedhja është e qëllimshme. Detyrimi është moral. Çmimi është mbijetesa jonë kulturore.

Materialet e publikuara nga “Diaspora Shqiptare” janë të mbrojtura nga të drejtat e autorit. Rishpërndarja, riprodhimi, modifikimi apo përdorimi i tyre, i pjesshëm ose i plotë, pa lejen e shprehur të redaksisë, është i ndaluar dhe shkel ligjet mbi të drejtat e pronës intelektuale.

Pa gjuhë nuk ka kujtesë, pa kujtesë nuk ka identitet, dhe pa identitet nuk ka komb.

Nga Dita Arbri

Dëgjoni me kujdes diskutimin publik në Shqipëri sot—në televizion, radio, podkaste, panele dhe programe kulturore—dhe një prirje shqetësuese bëhet e pamundur të injorohet. Në politikë, gazetari, akademi, argëtim dhe biznes, shqipja po flitet gjithnjë e më shpesh pa fjalë shqipe. Terma anglezë, italianë dhe të huaj të tjerë futen rastësisht dhe pa nevojë, edhe kur ekzistojnë barazvlerësime të qarta dhe të sakta në shqip. Kjo nuk është një prirje stilistike e padëmshme. Është neglizhencë kulturore.

 

Ata që flasin më shumë në hapësirën publike mbajnë përgjegjësinë më të madhe. Figurave mediatike nuk u takon vetëm të pasqyrojnë gjuhën; ata e formësojnë atë. Zakonet e tyre bëhen norma. Shkurtimet e tyre bëhen standarde. Kur zërat publikë braktisin shqipen në hapësirën publike, ata normalizojnë idenë se shqipja është e pamjaftueshme për seriozitet, inteligjencë apo jetën moderne. Ajo që pason nuk është pasurim, por gërryerje. Zgjedhja e gjuhës nuk është kurrë neutrale. Fjalët shqipe mbartin shekuj histori, thellësi emocionale, kuptim etik dhe kujtesë kulturore. Kur ato zëvendësohen pa nevojë, kuptimi nuk zgjerohet—hollohet. Saktësia dobësohet. Vijimësia këputet. Mendimi bëhet i huazuar, jo i formuar nga brenda.

Por kjo çështje nuk është vetëm gjuhësore. Është morale. Në shumë rajone ku shqiptarët kanë jetuar—dhe ende jetojnë— shqiptaret janë persekutuar, burgosur, dëbuar, u janë mohuar arsimi dhe mundësitë, dhe në raste të panumërta janë vrarë vetëm pse flisnin shqip. Komunitete të tëra janë keqtrajtuar ose nxjerrë nga trojet e tyre sepse refuzuan të braktisnin gjuhën, emrin dhe identitetin e tyre. Shqipja nuk ishte thjesht mjet komunikimi; ishte rezistencë.

 

Disa e paguan atë rezistencë me jetesën e tyre. Të tjerë me lirinë. Shumë me jetën. Të flasësh shqip sot me pakujdesi—kur askush nuk ta ndalon, kur askush nuk të ndëshkon, kur askush nuk të kërcënon—nuk është përparim. Është çnderim. Është një mungesë respekti e heshtur ndaj atyre vëllezërve dhe motrave që dhanë gjithçka, përfshirë frymën e fundit, që shqipja të mbijetonte si gjuhë e gjallë. Besimi se fjalët e huaja e bëjnë të folurën më “moderne” apo më “profesionale” është thellësisht i gabuar. Shqipja nuk është gjuhë e mangët. Ajo është plotësisht e aftë të shprehë kompleksitet në drejtesi, shkencë, filozofi, politikë dhe art. Braktisja e saj në mes të fjalisë nuk sinjalizon sofistikim; sinjalizon përtaci gjuhësore, ose më keq, ndjenjë inferioriteti të brendësuar. Shumëgjuhësia e vërtetë kërkon disiplinë.

 

Një folës i aftë e përdor shqipen plotësisht në shqip, anglishten plotësisht në anglisht, italishten plotësisht në italisht. Përzierja e rastësishme nuk është shenjë hapjeje globale, por mungesë respekti ndaj sistemit të vet gjuhësor. Dëmi bëhet më i rëndë kur prek brezin e ardhshëm. Fëmijët e mësojnë gjuhën duke imituar. Kur e folura publike modelon shqipe të copëzuar, fëmijët trashëgojnë fjalor më të varfër, aftësi shprehëse të dobësuara dhe më pak besim në gjuhën e tyre. Një gjuhë që nuk mund të transmetohet qartë dhe me krenari nuk mbijeton.

Kështu zhduken gjuhët e vogla—jo përmes forcës apo ndalimit, por përmes zgjedhjes dhe neglizhencës. Ka edhe një kosto kolektive. Futja e tepruar e fjalëve të huaja fragmenton komunikimin dhe krijon hierarki kulturore midis atyre që “dinë” dhe atyre që nuk dinë. Gjuha bëhet përjashtuese. Kuptimi i përbashkët dobësohet. Një shoqëri që nuk mund t’i flasë qartë vetes nuk mund të mendojë qartë së bashku. Ky nuk është argument kundër hapjes apo shumëgjuhësisë. Shqiptarët kanë qenë gjithmonë të hapur dhe gjuhësisht të aftë. Por hapja nuk kërkon vetë-fshirje. Ne kemi një detyrim moral ndaj atyre që erdhën para nesh—jo vetëm t’i kujtojmë sakrificat e tyre, por t’i nderojmë në praktikë. Ruajtja, mbrojtja dhe përcjellja e gjuhës shqipe nuk është sentimentalizëm. Është përgjegjësi. Gjuha është themeli i identitetit, fija e trashëgimisë, shenja e vazhdimësisë. Kur flasim shqip plotësisht, qartë dhe pa ndjesë, ne pohojmë vijimësinë. Kur e braktisim, ne thyejmë besimin—me historinë, me sakrificën dhe me veten. Zgjedhja është e qëllimshme. Detyrimi është moral. Çmimi është mbijetesa jonë kulturore.