Midis dy botëve:Konflikti ndërmjet gjeneratave në komunitetin shqiptar në Zvicër

E martë, 17 Nëntor, 2026
E martë, 17 Nëntor, 2026

Midis dy botëve:Konflikti ndërmjet gjeneratave në komunitetin shqiptar në Zvicër

Nga Migjen Kajtazi – Përgjegjës për misione strategjike pranë Departementit të Ekonomisë të kantonit Vaud – Zvicër

Komuniteti shqiptar në Zvicër jeton prej dekadash mes dy realiteteve: vendit të origjinës dhe shoqërisë ku është vendosur. Kjo pozitë e dyfishtë ka krijuar mundësi të mëdha, por edhe tensione të rëndësishme, veçanërisht ndërmjet gjeneratës së parë të emigrantëve dhe gjeneratave të lindura ose të rritura në Zvicër.

Për një pjesë të shqiptarëve që jetojnë në Kosovë, diaspora shqiptare në Zvicër ndonjëherë perceptohet si e mbyllur, e distancuar ose “e prapambetur”. Ky perceptim mund të lidhet me mungesën e komunikimit me shoqërinë zvicerane, frikën nga humbja e identitetit kulturor, lidhjen e fortë me traditat dhe idealizimin e vendit të origjinës. Në të njëjtën kohë, një pjesë e madhe e emigrantëve të parë erdhën nga zona rurale dhe nga një situatë ekonomike e vështirë, gjë që ndikoi në mënyrën se si ata u përshtatën me jetën në Zvicër.

Gjenerata e parë: puna, sakrifica dhe ruajtja e identitetit

Shqiptarët nga Kosova që erdhën në Zvicër gjatë viteve 1960–1980 ishin kryesisht burra të rinj, pa familjet e tyre. Shumë prej tyre kishin status sezonal dhe e konsideronin qëndrimin në Zvicër si të përkohshëm. Qëllimi kryesor ishte puna, kursimi i parave dhe mbështetja financiare e familjeve që kishin mbetur në Kosovë.

Për këtë gjeneratë, “integrimi” nënkuptonte kryesisht të qenit punëtor i rregullt, i bindur dhe të mos kishte probleme me punëdhënësin ose me autoritetet zvicerane. Kërkesat për paga më të larta, kushte më të mira pune apo ndryshim të vendit të punës ishin të kufizuara. Shumë punëtorë jetonin në baraka ose në apartamente të mbipopulluara, me qëllim që të kursenin sa më shumë para dhe t’ua dërgonin familjeve në Kosovë.

Kjo gjeneratë e ndërtoi jetën mbi sakrificën. Për shumë prindër, suksesi matjej me shumën e parave të dërguara në vendlindje, me blerjen e një shtëpie në Kosovë ose me mundësinë për t’u siguruar fëmijëve një të ardhme më të mirë. Marrëdhënia me Zvicrën ishte shpesh pragmatike: ajo shihej si vendi ku punohej, ndërsa Kosova mbetej vendi i përkatësisë, familjes dhe identitetit.

Megjithatë, kjo mënyrë jetese nuk nënkuptonte domosdoshmërisht integrim të plotë në shoqërinë zvicerane. Mungesa e njohjes së gjuhës, kontaktet e kufizuara me zviceranët dhe mungesa e pjesëmarrjes në jetën shoqërore e politike krijuan një distancë mes emigrantëve dhe shoqërisë pritëse.

Gjenerata e dytë: mes traditës dhe autonomisë

Gjenerata e dytë, e lindur ose e rritur në Zvicër, e përjeton këtë realitet ndryshe. Këta të rinj e njohin më mirë gjuhën, sistemin shkollor dhe institucionet zvicerane. Për shumë prej tyre, Zvicra nuk është një vend i huaj, por vendi ku kanë lindur, janë shkolluar, kanë krijuar miqësi dhe kanë ndërtuar projektet e tyre të jetës.

Kjo krijon një dallim të rëndësishëm me prindërit. Për gjeneratën e parë, ruajtja e gjuhës, fesë, zakoneve dhe lidhjeve familjare shihet si mbrojtje e identitetit. Për gjeneratën e dytë, identiteti mund të jetë më i përbërë: shqiptar, dhe zviceran njëkohësisht e në ndonjë herë lidhje me identitet të tretë po të përbër nga shumë komunitete.

Në këtë pikë shfaqen tensionet. Prindërit mund të frikësohen se fëmijët po largohen nga kultura shqiptare, ndërsa fëmijët mund të ndihen të kufizuar nga pritshmëritë familjare. Për gjeneratën e parë, bindja ndaj familjes, respekti ndaj autoritetit dhe ruajtja e traditave janë vlera qendrore. Për gjeneratën e dytë, rëndësi më të madhe mund të kenë autonomia personale, zgjedhja e profesionit, marrëdhëniet shoqërore dhe liria për të vendosur për të ardhmen.

Kështu, konflikti ndërmjet gjeneratave nuk është vetëm konflikt kulturor. Ai lidhet edhe me përvojat e ndryshme të jetës. Prindërit kanë ardhur në Zvicër si emigrantë ekonomikë, politikë ndërsa fëmijët e tyre janë formuar në një shoqëri tjetër në shoqërin zvicrane dhe kanë pritshmëri të ndryshme për të ardhmen.

Gjuha si hapësirë e konfliktit

Gjuha është një nga fushat ku dallimet ndërmjet gjeneratave bëhen më të dukshme. Një pjesë e gjeneratës së parë nuk ka pasur mundësi ose motivim të mjaftueshëm për të ndjekur kurse të frëngjishtes apo gjermanishtes, sepse qëndrimi në Zvicër konsiderohej i përkohshëm.

Në të kundërtën, fëmijët e tyre janë shkolluar në gjuhët lokale dhe shpesh i përdorin ato më natyrshëm sesa shqipen. Studimet e përmendura në tekst tregojnë se pjesëtarët e gjeneratës së dytë deklarojnë më shpesh një gjuhë kombëtare zvicerane si gjuhën e tyre kryesore.

Kjo situatë mund të krijojë keqkuptime në familje. Prindërit mund ta shohin dobësimin e shqipes si humbje të identitetit, ndërsa të rinjtë mund ta konsiderojnë gjuhën e vendit ku jetojnë si mjetin kryesor për arsimim, punësim dhe pjesëmarrje shoqërore.

Në vend që kjo të shihet vetëm si humbje, ajo mund të kuptohet edhe si një realitet i ri: gjenerata e dytë nuk ka nevojë të zgjedhë domosdoshmërisht mes shqipes dhe gjuhës së vendit ku jeton. Sfida është që të dyja gjuhët të ruhen dhe të përdoren në mënyrë plotësuese.

Zvicra ka vite apo më mirë të themi që është larguar nga koncepti i asimilimit të të huajëve dhe është përqendruar në integrimin e të huajëve në shoqërin zvicrane. Fakti që studimet e fondeve të kerkimeve zvicrane e konsiderojnë mësimin e gjuhës amëtare si faktor të rëndësishëm për integrim është dëshmi objektive e rëndësis që shfaqë Zvicra .

Shoqatat shqiptare: mbrojtje e identitetit apo hapësirë e mbyllur?

Shoqatat shqiptare kanë luajtur një rol të rëndësishëm në ruajtjen e gjuhës, kulturës dhe lidhjeve me vendin e origjinës. Ato kanë organizuar aktivitete kulturore, sportive, arsimore dhe politike. Klubet sportive, shoqatat e prindërve dhe mësuesve, organizatat studentore dhe shoqatat e grave kanë krijuar hapësira të rëndësishme për komunitetin.

Megjithatë, kur aktivitetet zhvillohen vetëm brenda komunitetit shqiptar, ato mund të shndërrohen në hapësira të mbyllura. Në këtë rast, shoqatat e forcojnë identitetin e komunitetit, por nuk krijojnë gjithmonë ura me shoqërinë zvicerane.

Gjenerata e parë shpesh e sheh shoqatën si vend të ruajtjes së traditës dhe të solidaritetit. Të rinjtë mund të kërkojnë prej saj më shumë hapje, bashkëpunim me organizata të tjera dhe pjesëmarrje në jetën publike zvicerane. Disa të rinj shqiptarë tashmë marrin pjesë në klube zvicerane, në shoqata studentore dhe në aktivitete të përbashkëta me komunitete të tjera.

Kjo tregon se integrimi nuk duhet të kuptohet si braktisje e identitetit shqiptar, por si pjesëmarrje në shoqëri duke ruajtur njëkohësisht lidhjet kulturore.

Të marrim shembullë ekipin e futbollit të Dardanis të kantonit Vaud që me dekada është përber vetëm nga pjesëtar shqiptar e tani ky ekip është i përbër nga shumë komunitete.

 

Dy projekte të ndryshme të jetës

Një tjetër burim tensioni është mënyra se si gjeneratat e kuptojnë të ardhmen. Për shumë emigrantë të parë, projekti i jetës ishte i lidhur me punën, kursimin dhe kthimin në Kosovë. Ata e shihnin Zvicrën si një periudhë sakrifice, jo domosdoshmërisht si vendin ku do të jetonin përgjithmonë.

Për të rinjtë e gjeneratës së dytë apo të tretë, projekti i jetës lidhet më shumë me shkollimin, profesionin, pavarësinë dhe mundësitë që ofron shoqëria zvicerane.

Kjo mund të krijojë mosmarrëveshje rreth zgjedhjes së profesionit, martesës, vendbanimit dhe marrëdhënieve shoqërore. Prindërit mund të dëshirojnë që fëmijët të ruajnë lidhje të forta me Kosovën, ndërsa fëmijët mund të ndihen më të lidhur me Zvicrën dhe me mundësitë e saj.

Natyralizimi dhe identiteti i dyfishtë

Natyralizimi është një tjetër temë që mund të shkaktojë debate brenda familjeve. Për disa pjesëtarë të gjeneratës së parë, marrja e shtetësisë zvicerane mund të shihet me dyshim, sikur të nënkuptonte largim nga identiteti shqiptar.

Për shumë persona që jetojnë prej kohësh në Zvicër, megjithatë, shtetësia zvicerane nuk përjashton ruajtjen e kulturës, gjuhës dhe lidhjeve me Kosovën. Ata e shohin natyralizimin si një mënyrë për të marrë pjesë më plotësisht në shoqërinë ku jetojnë.

Edhe këtu duhet bërë dallimi ndërmjet asimilimit dhe integrimit. Asimilimi nënkupton braktisjen e identitetit të mëparshëm dhe shkrirjen në një identitet të ri. Integrimi, përkundrazi, mund të nënkuptojë pjesëmarrje aktive në shoqëri, duke ruajtur njëkohësisht elemente të rëndësishme të identitetit personal dhe kulturor.

Qasja e komunitetit shqiptar në jetën lokale duke përfshir në jetën e përditëshme te lagjeve ku jetojnë, në jetën politike, ekonomike, kulturore, sportive mundëson që komunitetit shqiptar të jetë bartës i të ardhëmës së vetë si qytetar zvicran dhe njëherit si urë lidhëse me vendet shqiptare .

 

Koha si faktor i pajtimit

Konflikti ndërmjet gjeneratave nuk zgjidhet menjëherë. Ai është rezultat i një procesi të gjatë migrimi, përshtatjeje dhe ndryshimi shoqëror. Gjenerata e parë ka kaluar nëpër përvoja të vështira: ndarjen nga familja, pasigurinë e qëndrimit, punën e rëndë dhe frikën nga humbja e identitetit.

Gjenerata e dytë (e tani flasim për të tretën gjithashtu) është rritur në një realitet tjetër. Ajo ka përfituar nga sistemi arsimor zviceran, nga liria e zgjedhjes dhe nga mundësitë e pjesëmarrjes në shoqëri. Për këtë arsye, ajo nuk mund ta përjetojë identitetin dhe integrimin në të njëjtën mënyrë si prindërit.

Mos të harrojmë se nga fundi i luftës në Kosovës qasja e komunitetit shqiptar në Zvicër ka marr një tjetër inerci dhe prioritet.

Megjithatë, dallimet nuk duhet të shndërrohen domosdoshmërisht në përçarje. Dialogu ndërmjet gjeneratave mund të krijojë një identitet të ri, i cili nuk është as thjesht shqiptar, as vetëm zviceran, por një kombinim i të dyjave.

Integrimi kërkon kohë. Kërkon njohje të ndërsjellë, komunikim, marrëdhënie shoqërore, siguri ekonomike dhe mundësi për të marrë pjesë në jetën publike. E njëjta gjë vlen edhe për marrëdhëniet ndërmjet gjeneratave: vetëm përmes dëgjimit dhe respektimit të përvojave të ndryshme mund të ndërtohet një ekuilibër mes traditës dhe ndryshimit.

Komuniteti shqiptar në Zvicër nuk duhet të zgjedhë mes ruajtjes së identitetit dhe integrimit. Sfida kryesore është të krijojë kushte ku gjenerata e parë të ndihet e respektuar për sakrificat e saj, ndërsa gjenerata e dytë të ketë hapësirë për të ndërtuar të ardhmen e vet. Vetëm në këtë mënyrë dallimet ndërmjet gjeneratave mund të shndërrohen nga burim konflikti në një pasuri kulturore dhe shoqërore.

BIBLIOGRAFI :

Chaudet I, Regamey C. Haver B.R, Tabin J-P., «Migration et travail social» (une étude des

problèmes sociaux des personnes de nationalité étrangère en Suisse), Lausanne; Réalités sociales; Fribourg: diff. Albert le Grand. Cap 2000.

Doja A., «Naître et grandir chez les Albanais» La construction culturelle de la personne

Paris: Ed. l’Harmattan: 2000.

Migjen Kajtazi, 2017, Komunitetit shqiptar në lëvizje –  La communauté albanaise en mouvement : « https://www.reiso.org/articles/themes/migrations/1602-la-communaute-albanaise-en-mouvement

Migjen Kajtazi ,Roli i shoqatave shqiptare në kantonin Vaud në Zvicër :  https://www.albinfo.at/roli-i-shoqatave-shqiptare-ne-kantonin-vaud/

Migjen Kajtazi, 2004, Kriminaliteti midis kosovarëve në Zvicër. Lozanë: Instituti i Kriminologjisë dhe i Së Drejtës Penale- La délinquance parmi les Kosovars de Suisse, Lausanne : Institut de Criminologie et de Droit Pénal : https://epfl.swisscovery.ch/discovery/fulldisplay?docid=alma990069507640205516&context=L&vid=41SLSP_EPF:prod&lang=fr&search_scope=MyInst_and_CI&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=41SLSP_EPF_MyInst_and_CI&query=any,contains,migjen%20kajtazi&facet=rtype,exclude,reviews,lk

Gjeçovi Sh., «The Code of Lekë Dukagjini Gjonlekaj» Publishing Company-N.York,1998

Leuenberger U& Maillard A., «Les damnés du troisième cercle» Les Kosovars en Suisse, 1965/1999 ; édité en 1999, les éditons Metropolis..

Roux M., «Les Albanais en Yougoslavie», minorité nationale, territoire et développement»

Maison des sciences de l’homme, Paris, 1992.

TABIN J-P., «Les Paradoxes de l’intégration»- (essai sur le rôle de la non-intégration des

étrangers pour l’intégration de la société nationale), Thèse de doctorat – Université de

Fribourg, 1999.

Gjuha shqipe në zhdukje e sipër mbrenda komuniteti shqiptar në Zvicër- L’albanais en voie de disparition au sein de la communauté albanophone de Suisse, 2025 : https://www.swissinfo.ch/fre/archive-cinquieme-suisse/l-albanais-en-voie-de-disparition-au-sein-de-la-communaute-albanophone-de-suisse/89060477

Materialet e publikuara nga “Diaspora Shqiptare” janë të mbrojtura nga të drejtat e autorit. Rishpërndarja, riprodhimi, modifikimi apo përdorimi i tyre, i pjesshëm ose i plotë, pa lejen e shprehur të redaksisë, është i ndaluar dhe shkel ligjet mbi të drejtat e pronës intelektuale.

Nga Migjen Kajtazi – Përgjegjës për misione strategjike pranë Departementit të Ekonomisë të kantonit Vaud – Zvicër

Komuniteti shqiptar në Zvicër jeton prej dekadash mes dy realiteteve: vendit të origjinës dhe shoqërisë ku është vendosur. Kjo pozitë e dyfishtë ka krijuar mundësi të mëdha, por edhe tensione të rëndësishme, veçanërisht ndërmjet gjeneratës së parë të emigrantëve dhe gjeneratave të lindura ose të rritura në Zvicër.

Për një pjesë të shqiptarëve që jetojnë në Kosovë, diaspora shqiptare në Zvicër ndonjëherë perceptohet si e mbyllur, e distancuar ose “e prapambetur”. Ky perceptim mund të lidhet me mungesën e komunikimit me shoqërinë zvicerane, frikën nga humbja e identitetit kulturor, lidhjen e fortë me traditat dhe idealizimin e vendit të origjinës. Në të njëjtën kohë, një pjesë e madhe e emigrantëve të parë erdhën nga zona rurale dhe nga një situatë ekonomike e vështirë, gjë që ndikoi në mënyrën se si ata u përshtatën me jetën në Zvicër.

Gjenerata e parë: puna, sakrifica dhe ruajtja e identitetit

Shqiptarët nga Kosova që erdhën në Zvicër gjatë viteve 1960–1980 ishin kryesisht burra të rinj, pa familjet e tyre. Shumë prej tyre kishin status sezonal dhe e konsideronin qëndrimin në Zvicër si të përkohshëm. Qëllimi kryesor ishte puna, kursimi i parave dhe mbështetja financiare e familjeve që kishin mbetur në Kosovë.

Për këtë gjeneratë, “integrimi” nënkuptonte kryesisht të qenit punëtor i rregullt, i bindur dhe të mos kishte probleme me punëdhënësin ose me autoritetet zvicerane. Kërkesat për paga më të larta, kushte më të mira pune apo ndryshim të vendit të punës ishin të kufizuara. Shumë punëtorë jetonin në baraka ose në apartamente të mbipopulluara, me qëllim që të kursenin sa më shumë para dhe t’ua dërgonin familjeve në Kosovë.

Kjo gjeneratë e ndërtoi jetën mbi sakrificën. Për shumë prindër, suksesi matjej me shumën e parave të dërguara në vendlindje, me blerjen e një shtëpie në Kosovë ose me mundësinë për t’u siguruar fëmijëve një të ardhme më të mirë. Marrëdhënia me Zvicrën ishte shpesh pragmatike: ajo shihej si vendi ku punohej, ndërsa Kosova mbetej vendi i përkatësisë, familjes dhe identitetit.

Megjithatë, kjo mënyrë jetese nuk nënkuptonte domosdoshmërisht integrim të plotë në shoqërinë zvicerane. Mungesa e njohjes së gjuhës, kontaktet e kufizuara me zviceranët dhe mungesa e pjesëmarrjes në jetën shoqërore e politike krijuan një distancë mes emigrantëve dhe shoqërisë pritëse.

Gjenerata e dytë: mes traditës dhe autonomisë

Gjenerata e dytë, e lindur ose e rritur në Zvicër, e përjeton këtë realitet ndryshe. Këta të rinj e njohin më mirë gjuhën, sistemin shkollor dhe institucionet zvicerane. Për shumë prej tyre, Zvicra nuk është një vend i huaj, por vendi ku kanë lindur, janë shkolluar, kanë krijuar miqësi dhe kanë ndërtuar projektet e tyre të jetës.

Kjo krijon një dallim të rëndësishëm me prindërit. Për gjeneratën e parë, ruajtja e gjuhës, fesë, zakoneve dhe lidhjeve familjare shihet si mbrojtje e identitetit. Për gjeneratën e dytë, identiteti mund të jetë më i përbërë: shqiptar, dhe zviceran njëkohësisht e në ndonjë herë lidhje me identitet të tretë po të përbër nga shumë komunitete.

Në këtë pikë shfaqen tensionet. Prindërit mund të frikësohen se fëmijët po largohen nga kultura shqiptare, ndërsa fëmijët mund të ndihen të kufizuar nga pritshmëritë familjare. Për gjeneratën e parë, bindja ndaj familjes, respekti ndaj autoritetit dhe ruajtja e traditave janë vlera qendrore. Për gjeneratën e dytë, rëndësi më të madhe mund të kenë autonomia personale, zgjedhja e profesionit, marrëdhëniet shoqërore dhe liria për të vendosur për të ardhmen.

Kështu, konflikti ndërmjet gjeneratave nuk është vetëm konflikt kulturor. Ai lidhet edhe me përvojat e ndryshme të jetës. Prindërit kanë ardhur në Zvicër si emigrantë ekonomikë, politikë ndërsa fëmijët e tyre janë formuar në një shoqëri tjetër në shoqërin zvicrane dhe kanë pritshmëri të ndryshme për të ardhmen.

Gjuha si hapësirë e konfliktit

Gjuha është një nga fushat ku dallimet ndërmjet gjeneratave bëhen më të dukshme. Një pjesë e gjeneratës së parë nuk ka pasur mundësi ose motivim të mjaftueshëm për të ndjekur kurse të frëngjishtes apo gjermanishtes, sepse qëndrimi në Zvicër konsiderohej i përkohshëm.

Në të kundërtën, fëmijët e tyre janë shkolluar në gjuhët lokale dhe shpesh i përdorin ato më natyrshëm sesa shqipen. Studimet e përmendura në tekst tregojnë se pjesëtarët e gjeneratës së dytë deklarojnë më shpesh një gjuhë kombëtare zvicerane si gjuhën e tyre kryesore.

Kjo situatë mund të krijojë keqkuptime në familje. Prindërit mund ta shohin dobësimin e shqipes si humbje të identitetit, ndërsa të rinjtë mund ta konsiderojnë gjuhën e vendit ku jetojnë si mjetin kryesor për arsimim, punësim dhe pjesëmarrje shoqërore.

Në vend që kjo të shihet vetëm si humbje, ajo mund të kuptohet edhe si një realitet i ri: gjenerata e dytë nuk ka nevojë të zgjedhë domosdoshmërisht mes shqipes dhe gjuhës së vendit ku jeton. Sfida është që të dyja gjuhët të ruhen dhe të përdoren në mënyrë plotësuese.

Zvicra ka vite apo më mirë të themi që është larguar nga koncepti i asimilimit të të huajëve dhe është përqendruar në integrimin e të huajëve në shoqërin zvicrane. Fakti që studimet e fondeve të kerkimeve zvicrane e konsiderojnë mësimin e gjuhës amëtare si faktor të rëndësishëm për integrim është dëshmi objektive e rëndësis që shfaqë Zvicra .

Shoqatat shqiptare: mbrojtje e identitetit apo hapësirë e mbyllur?

Shoqatat shqiptare kanë luajtur një rol të rëndësishëm në ruajtjen e gjuhës, kulturës dhe lidhjeve me vendin e origjinës. Ato kanë organizuar aktivitete kulturore, sportive, arsimore dhe politike. Klubet sportive, shoqatat e prindërve dhe mësuesve, organizatat studentore dhe shoqatat e grave kanë krijuar hapësira të rëndësishme për komunitetin.

Megjithatë, kur aktivitetet zhvillohen vetëm brenda komunitetit shqiptar, ato mund të shndërrohen në hapësira të mbyllura. Në këtë rast, shoqatat e forcojnë identitetin e komunitetit, por nuk krijojnë gjithmonë ura me shoqërinë zvicerane.

Gjenerata e parë shpesh e sheh shoqatën si vend të ruajtjes së traditës dhe të solidaritetit. Të rinjtë mund të kërkojnë prej saj më shumë hapje, bashkëpunim me organizata të tjera dhe pjesëmarrje në jetën publike zvicerane. Disa të rinj shqiptarë tashmë marrin pjesë në klube zvicerane, në shoqata studentore dhe në aktivitete të përbashkëta me komunitete të tjera.

Kjo tregon se integrimi nuk duhet të kuptohet si braktisje e identitetit shqiptar, por si pjesëmarrje në shoqëri duke ruajtur njëkohësisht lidhjet kulturore.

Të marrim shembullë ekipin e futbollit të Dardanis të kantonit Vaud që me dekada është përber vetëm nga pjesëtar shqiptar e tani ky ekip është i përbër nga shumë komunitete.

 

Dy projekte të ndryshme të jetës

Një tjetër burim tensioni është mënyra se si gjeneratat e kuptojnë të ardhmen. Për shumë emigrantë të parë, projekti i jetës ishte i lidhur me punën, kursimin dhe kthimin në Kosovë. Ata e shihnin Zvicrën si një periudhë sakrifice, jo domosdoshmërisht si vendin ku do të jetonin përgjithmonë.

Për të rinjtë e gjeneratës së dytë apo të tretë, projekti i jetës lidhet më shumë me shkollimin, profesionin, pavarësinë dhe mundësitë që ofron shoqëria zvicerane.

Kjo mund të krijojë mosmarrëveshje rreth zgjedhjes së profesionit, martesës, vendbanimit dhe marrëdhënieve shoqërore. Prindërit mund të dëshirojnë që fëmijët të ruajnë lidhje të forta me Kosovën, ndërsa fëmijët mund të ndihen më të lidhur me Zvicrën dhe me mundësitë e saj.

Natyralizimi dhe identiteti i dyfishtë

Natyralizimi është një tjetër temë që mund të shkaktojë debate brenda familjeve. Për disa pjesëtarë të gjeneratës së parë, marrja e shtetësisë zvicerane mund të shihet me dyshim, sikur të nënkuptonte largim nga identiteti shqiptar.

Për shumë persona që jetojnë prej kohësh në Zvicër, megjithatë, shtetësia zvicerane nuk përjashton ruajtjen e kulturës, gjuhës dhe lidhjeve me Kosovën. Ata e shohin natyralizimin si një mënyrë për të marrë pjesë më plotësisht në shoqërinë ku jetojnë.

Edhe këtu duhet bërë dallimi ndërmjet asimilimit dhe integrimit. Asimilimi nënkupton braktisjen e identitetit të mëparshëm dhe shkrirjen në një identitet të ri. Integrimi, përkundrazi, mund të nënkuptojë pjesëmarrje aktive në shoqëri, duke ruajtur njëkohësisht elemente të rëndësishme të identitetit personal dhe kulturor.

Qasja e komunitetit shqiptar në jetën lokale duke përfshir në jetën e përditëshme te lagjeve ku jetojnë, në jetën politike, ekonomike, kulturore, sportive mundëson që komunitetit shqiptar të jetë bartës i të ardhëmës së vetë si qytetar zvicran dhe njëherit si urë lidhëse me vendet shqiptare .

 

Koha si faktor i pajtimit

Konflikti ndërmjet gjeneratave nuk zgjidhet menjëherë. Ai është rezultat i një procesi të gjatë migrimi, përshtatjeje dhe ndryshimi shoqëror. Gjenerata e parë ka kaluar nëpër përvoja të vështira: ndarjen nga familja, pasigurinë e qëndrimit, punën e rëndë dhe frikën nga humbja e identitetit.

Gjenerata e dytë (e tani flasim për të tretën gjithashtu) është rritur në një realitet tjetër. Ajo ka përfituar nga sistemi arsimor zviceran, nga liria e zgjedhjes dhe nga mundësitë e pjesëmarrjes në shoqëri. Për këtë arsye, ajo nuk mund ta përjetojë identitetin dhe integrimin në të njëjtën mënyrë si prindërit.

Mos të harrojmë se nga fundi i luftës në Kosovës qasja e komunitetit shqiptar në Zvicër ka marr një tjetër inerci dhe prioritet.

Megjithatë, dallimet nuk duhet të shndërrohen domosdoshmërisht në përçarje. Dialogu ndërmjet gjeneratave mund të krijojë një identitet të ri, i cili nuk është as thjesht shqiptar, as vetëm zviceran, por një kombinim i të dyjave.

Integrimi kërkon kohë. Kërkon njohje të ndërsjellë, komunikim, marrëdhënie shoqërore, siguri ekonomike dhe mundësi për të marrë pjesë në jetën publike. E njëjta gjë vlen edhe për marrëdhëniet ndërmjet gjeneratave: vetëm përmes dëgjimit dhe respektimit të përvojave të ndryshme mund të ndërtohet një ekuilibër mes traditës dhe ndryshimit.

Komuniteti shqiptar në Zvicër nuk duhet të zgjedhë mes ruajtjes së identitetit dhe integrimit. Sfida kryesore është të krijojë kushte ku gjenerata e parë të ndihet e respektuar për sakrificat e saj, ndërsa gjenerata e dytë të ketë hapësirë për të ndërtuar të ardhmen e vet. Vetëm në këtë mënyrë dallimet ndërmjet gjeneratave mund të shndërrohen nga burim konflikti në një pasuri kulturore dhe shoqërore.

BIBLIOGRAFI :

Chaudet I, Regamey C. Haver B.R, Tabin J-P., «Migration et travail social» (une étude des

problèmes sociaux des personnes de nationalité étrangère en Suisse), Lausanne; Réalités sociales; Fribourg: diff. Albert le Grand. Cap 2000.

Doja A., «Naître et grandir chez les Albanais» La construction culturelle de la personne

Paris: Ed. l’Harmattan: 2000.

Migjen Kajtazi, 2017, Komunitetit shqiptar në lëvizje –  La communauté albanaise en mouvement : « https://www.reiso.org/articles/themes/migrations/1602-la-communaute-albanaise-en-mouvement

Migjen Kajtazi ,Roli i shoqatave shqiptare në kantonin Vaud në Zvicër :  https://www.albinfo.at/roli-i-shoqatave-shqiptare-ne-kantonin-vaud/

Migjen Kajtazi, 2004, Kriminaliteti midis kosovarëve në Zvicër. Lozanë: Instituti i Kriminologjisë dhe i Së Drejtës Penale- La délinquance parmi les Kosovars de Suisse, Lausanne : Institut de Criminologie et de Droit Pénal : https://epfl.swisscovery.ch/discovery/fulldisplay?docid=alma990069507640205516&context=L&vid=41SLSP_EPF:prod&lang=fr&search_scope=MyInst_and_CI&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=41SLSP_EPF_MyInst_and_CI&query=any,contains,migjen%20kajtazi&facet=rtype,exclude,reviews,lk

Gjeçovi Sh., «The Code of Lekë Dukagjini Gjonlekaj» Publishing Company-N.York,1998

Leuenberger U& Maillard A., «Les damnés du troisième cercle» Les Kosovars en Suisse, 1965/1999 ; édité en 1999, les éditons Metropolis..

Roux M., «Les Albanais en Yougoslavie», minorité nationale, territoire et développement»

Maison des sciences de l’homme, Paris, 1992.

TABIN J-P., «Les Paradoxes de l’intégration»- (essai sur le rôle de la non-intégration des

étrangers pour l’intégration de la société nationale), Thèse de doctorat – Université de

Fribourg, 1999.

Gjuha shqipe në zhdukje e sipër mbrenda komuniteti shqiptar në Zvicër- L’albanais en voie de disparition au sein de la communauté albanophone de Suisse, 2025 : https://www.swissinfo.ch/fre/archive-cinquieme-suisse/l-albanais-en-voie-de-disparition-au-sein-de-la-communaute-albanophone-de-suisse/89060477