Nga Soni Memoci
Tiranë – U fol për të ardhmen, por mungonte e ardhmja.
Samiti i katërt i Diasporës Shqiptare, i zhvilluar më 13–15 prill 2026, mblodhi qindra shqiptarë nga 38 vende të botës, me synimin për të forcuar lidhjet me atdheun dhe për të ndërtuar ura bashkëpunim
Në Samitin e Diasporës 2026, rinia ishte ajo që më së shumti duhej të dëgjohej – dhe pikërisht ajo u la në hije.
Tre ditë takime, panele dhe fjalime. Përfaqësues nga 38 vende. Diskutime për ekonomi, identitet, zhvillim. Por një boshllëk i madh u ndje në çdo sallë: mungesa reale e zërit të të rinjve.
Sepse sot diaspora shqiptare nuk është më ajo e viteve ’90. Ajo është rritur, është konsoliduar dhe ka krijuar tre breza. Dhe pikërisht brezi i ri – i lindur dhe rritur jashtë Shqipërisë – është çelësi i së ardhmes. Por në këtë samit, ai nuk ishte në qendër.
Ai ishte në periferi.
U fol për rininë. U përmend. U citua.
Por nuk u dëgjua.
Dhe ky është problemi.
Një samit që synon të ndërtojë ura me diasporën nuk mund të injorojë ata që do t’i mbajnë këto ura në këmbë nesër. Sepse lidhja e të rinjve me Shqipërinë nuk është më automatike. Ajo duhet ndërtuar.
Dhe nuk ndërtohet me fjalime.
Ndërtohet me politika konkrete. Me hapësira reale. Me përfshirje.
Një nga çështjet më të ndjeshme është gjuha shqipe.
Në shumë vende ku jeton diaspora, fëmijët shqiptarë nuk kanë mundësi të strukturuara për ta mësuar atë. Kurset vullnetare nuk mjaftojnë. Entuziazmi individual nuk zëvendëson dot mungesën e një sistemi.
Ajo që kërkohet është e qartë:
Mësimi i gjuhës shqipe si gjuhë e dytë në shkollat e vendeve pritëse.
Kjo nuk është luks. Është domosdoshmëri.
Sepse pa gjuhën, humbet lidhja.
Dhe pa lidhjen, humbet identiteti.
Siç është theksuar edhe nga zëra të diasporës, ndër ta gazetari në Bruksel Spartak Fikaj, pa një strategji të qartë për brezin e ri, rrezikohet vetë vazhdimësia e kulturës shqiptare jashtë vendit.
Por ku ishte kjo strategji?
Ku ishte rinia në këtë samit?
Ku ishin forumet për ta?
Ku ishte dialogu i hapur?
Një samit që mbetet në nivel simbolik nuk mjafton më. Diaspora nuk ka nevojë për dekor, por për rol. Nuk ka nevojë për ftesa, por për përfshirje.
Dhe mbi të gjitha, rinia nuk ka nevojë të përmendet – ajo ka nevojë të dëgjohet.
Sepse e vërteta është e thjeshtë dhe e fortë:
Nëse harrojmë rininë sot, humbasim kombin nesër
Rinia është e ardhmja – por u la në hije në Samitin e Diasporës
Në pamje të parë, ky organizim përfaqëson një hap të rëndësishëm drejt afrimit me diasporën. Në teori, ai synon të jetë një platformë dialogu mes institucioneve shqiptare dhe shqiptarëve jashtë vendit. Por në praktikë, shumë pjesëmarrës ngritën pikëpyetje mbi ndikimin real të tij dhe përfshirjen e vërtetë të diasporës në vendimmarrje.
Dhe në këtë debat, një çështje del qartë në pah: rinia e diasporës mbetet ende e nënvlerësuar.
Rinia është e ardhmja e një populli. Por në këtë samit, ajo nuk u trajtua si prioritet real.
Mes paneleve për ekonomi, integrim dhe kulturë, si edhe diskutimeve për gjuhën shqipe dhe identitetin, mungoi përfshirja e drejtpërdrejtë dhe e dukshme e vetë të rinjve. Ata ishin të pranishëm, por jo aktivë. Të përmendur, por jo të dëgjuar.
Kjo krijon një hendek të qartë:
flitet për rininë, por pa rininë.
Në një kohë kur diaspora shqiptare ka hyrë në një fazë të re zhvillimi, ku tashmë flasim për tre breza të ndërtuar jashtë vendit, përjashtimi i brezit të ri nuk është thjesht një mungesë organizative – është një gabim strategjik.
Gjuha shqipe – një lidhje që rrezikon të dobësohet
Një nga temat e trajtuara në samit ishte sfida e mësimit të gjuhës shqipe në diasporë. Por realiteti mbetet shqetësues: shumë fëmijë shqiptarë jashtë vendit nuk kanë akses të strukturuar për të mësuar gjuhën e tyre amtare.
Kurset vullnetare dhe iniciativat individuale nuk mjaftojnë për të garantuar vazhdimësinë e saj.
Prandaj, një nga kërkesat më konkrete që vjen nga diaspora është:
lehtësimi i mësimit të gjuhës shqipe si gjuhë e dytë në shkollat e vendeve pritëse.
Mes simbolikës dhe realitetit
Samiti synon të jetë një hapësirë bashkëpunimi dhe bashkëkrijimi. Por perceptimi i krijuar mes shumë pjesëmarrësve është tjetër: një aktivitet që rrezikon të mbetet më shumë simbolik sesa praktik.
Diskursi politik dominoi, ndërsa hapësira për dialog të lirë dhe përfshirje reale mbeti e kufizuar. Shumë nga të pranishmit u ndjenë më shumë dëgjues sesa kontribues.
Dhe pikërisht këtu qëndron thelbi i problemit. Nëse diaspora trajtohet si ide dhe jo si aktor real, atëherë edhe rinia e saj mbetet në periferi.
Pa rininë, nuk ka të ardhme
Sot diaspora shqiptare përbëhet nga tre breza. Brezi më i ri – i lindur dhe i rritur jashtë Shqipërisë – nuk e ka jetuar vendin e origjinës. Ai duhet ta zbulojë, ta kuptojë dhe ta ndërtojë lidhjen me të.
Por kjo nuk ndodh vetvetiu.
Kërkon:
- përfshirje reale në vendimmarrje,
- politika konkrete për edukimin dhe identitetin,
- dhe mbi të gjitha, dëgjim.
Sepse një e vërtetë mbetet e pandryshueshme
Rinia është e ardhmja e një populli.
Por nëse ajo nuk vlerësohet sot, ajo humbet nesër.



