Nga Rafael Floqi
Pesë mijë dollarë. Jo ulje taksash që mund të ndihen pas disa vjetësh, jo një program ekonomik prej qindra faqesh dhe as një premtim abstrakt për rritjen e ekonomisë. Pesë mijë dollarë për çdo qytetar të rritur amerikan. Donald Trump e di se në politikë një numër i thjeshtë mund të ketë më shumë forcë se një mijë statistika. Në Dallas ai hodhi mbi tavolinën e zgjedhjeve të ndërmjetme një premtim jashtëzakonisht të fuqishëm: nëse republikanët ruajnë kontrollin e Kongresit, amerikanët do të marrin një çek prej $5,000. https://www.youtube.com/watch?v=q4NphZBfmnE
Trump e quan “dividend”, dhe fjala nuk është zgjedhur rastësisht. Në Wall Street, kur një kompani fiton, aksionerët marrin pjesën e tyre. Në filozofinë ekonomike që Trump po përpiqet të ndërtojë, Amerika po fiton nga tarifat, tregtia dhe një politikë më agresive ekonomike, ndaj një pjesë e këtyre të ardhurave duhet t’u kthehet njerëzve që në fund të fundit financojnë shtetin: qytetarëve. Parë kështu, argumenti nuk është absurd. Nëse qeveria mbledh më shumë para se sa i duhen për një qëllim të caktuar, pse Washingtoni duhet t’i mbajë ato? Përse një pjesë të mos ua kthejë taksapaguesve?
Kjo është ana e propozimit që kritikët e Trumpit nuk duhet ta shpërfillin. Për një familje amerikane, $5,000 janë para reale. Për një çift, nëse të dy përfitojnë, janë $10,000. Mund të paguajnë një kartë krediti, disa muaj të kredisë së makinës, një faturë mjekësore, një riparim shtëpie apo të krijojnë një fond emergjence. Për familjen që jeton nga një pagë te tjetra, debati akademik për politikën fiskale është shumë më pak urgjent sesa pyetja se si do të paguhet fatura e muajit tjetër. Në këtë kuptim, kthimi i një pjese të të ardhurave federale te qytetarët mund të shihet jo vetëm si populizëm, por edhe si një formë lehtësimi të drejtpërdrejtë ekonomik.
Mbështetësit mund të paraqesin edhe një argument tjetër. Paratë e dhëna familjeve nuk zhduken. Një pjesë shpenzohet në dyqane, restorante, automjete, shërbime dhe biznese lokale. Kjo mund të nxisë konsumin dhe aktivitetin ekonomik. Një familje mund ta përdorë çekun për të shlyer borxhe; një tjetër mund ta kursejë; një tjetër mund ta investojë. Pra, nuk është e drejtë të paraqitet çdo dollar i shpërndarë si dollar i humbur nga ekonomia.
Por pikërisht këtu fillon ana tjetër e bilancit. Nëse pagesa u shkon qindra milionë të rriturve, kostoja potenciale arrin në përmasa prej mbi një trilion dollarësh. Dhe presidenti nuk mund të hapë sirtarin e Resolute Desk dhe t’i gjejë paratë aty. Kongresi duhet të autorizojë shpenzimin. Prandaj pyetja vendimtare nuk është nëse $5,000 do t’i ndihmonin familjet. Sigurisht që do t’i ndihmonin. Pyetja është nëse qeveria ka krijuar realisht të ardhura të mjaftueshme për t’i financuar pa shtuar ndjeshëm deficitin.
Administrata dhe mbështetësit e Trumpit mund të përgjigjen: tarifat. Nëse vendet dhe kompanitë e huaja duan hyrje në tregun më të madh të konsumit në botë, Amerika duhet ta përdorë atë fuqi për të negociuar dhe për të mbledhur të ardhura. Në këtë këndvështrim, një dividend mund të bëhet simboli më konkret i politikës “America First”: Washingtoni përdor fuqinë tregtare të Amerikës dhe një pjesë të përfitimit ua kthen amerikanëve.
Kundërargumenti është se tarifat nuk funksionojnë si një çek që një qeveri e huaj ia dërgon drejtpërdrejt Thesarit amerikan. Ato paguhen në kufi nga importuesit amerikanë dhe kostoja mund të ndahet mes kompanive, furnizuesve dhe konsumatorëve nëpërmjet çmimeve. Kjo do të thotë se duhet parë jo vetëm sa të ardhura mbledh qeveria, por edhe sa nga barra ekonomike përfundon te konsumatori amerikan. Nëse familjes i jepen $5,000, ndërsa ajo paguan gradualisht më shumë për mallrat që blen, bilanci bëhet shumë më kompleks.
Edhe inflacioni kërkon një analizë të ekuilibruar. Kritikët kanë të drejtë të pyesin nëse injektimi i një shume kaq të madhe në ekonomi mund të shtojë kërkesën dhe të ushtrojë presion mbi çmimet. Por nuk është e saktë të thuhet se çdo pagesë e tillë prodhon automatikisht të njëjtën sasi inflacioni. Efekti do të varej nga mënyra e financimit, gjendja e ekonomisë, sa para kursehen ose përdoren për shlyerjen e borxhit dhe sa shkojnë drejtpërdrejt në konsum. Pikërisht për këtë arsye nevojitet një plan financiar, jo vetëm një slogan elektoral.
Michelle Singletary në The Washington Post prek një pikë tjetër të rëndësishme: një çek prej $5,000 mund të ndihmojë familjet, por nuk i zgjidh vetvetiu problemet strukturore të financave të tyre. Kjo është e vërtetë. Por edhe këtu duhet ruajtur masa. Fakti që $5,000 nuk zgjidhin çdo problem nuk do të thotë se $5,000 nuk kanë rëndësi. Një familje që shlyen një kartë krediti me interes të lartë mund të përmirësojë realisht gjendjen e saj financiare. Çështja është të mos ngatërrojmë lehtësimin financiar me reformën ekonomike afatgjatë.
Pastaj vjen politika. Trump e ka lidhur dividendin me ruajtjen e kontrollit republikan të Kongresit. Kritikët mund ta shohin formulën “na jepni Kongresin dhe do të merrni $5,000” si populizëm elektoral. Është një kritikë legjitime. Por duhet kujtuar gjithashtu se politika amerikane prej dekadash funksionon mbi premtime që kanë vlerë monetare: ulje taksash, kredi tatimore, subvencione, falje borxhesh studentore, përfitime sociale dhe investime federale. Premtimi i Trumpit ndryshon më shumë në drejtpërdrejtësinë e tij sesa në parimin politik: ai vendos një shifër konkrete mbi premtimin.
Kjo është edhe arsyeja pse demokratët nuk mund ta kundërshtojnë propozimin vetëm duke e quajtur “çek elektoral”. Duhet të paraqesin alternativën e tyre: nëse $1 trilion do të përdorej ndryshe, çfarë do t’i sillte më shumë familjes amerikane? Ulje taksash? Kujdes shëndetësor më të lirë? Infrastrukturë? Reduktim të deficitit? Mbështetje për blerjen e banesave? Në demokraci nuk mjafton të thuash se plani i kundërshtarit kushton shumë. Duhet të shpjegosh se çfarë do të bëje ti me paratë.
Prandaj çeku prej $5,000 nuk duhet as demonizuar, as shitur si mrekulli ekonomike. Nëse financohet nga të ardhura reale dhe pa krijuar një barrë disproporcionale mbi borxhin dhe çmimet, argumenti për t’ua kthyer një pjesë qytetarëve meriton debat serioz. Nëse financohet kryesisht me borxh të ri, atëherë fjala “dividend” bëhet shumë më problematike. Dividendi normalisht vjen nga fitimi; borxhi është një faturë që shtyhet për të ardhmen.
Kështu që pyetja është: Trump po blen vota apo po shpëton ekonominë?
Realiteti është më kompleks. $5,000 mund të jenë një ndihmë e konsiderueshme për miliona familje dhe njëkohësisht një politikë fiskale që kërkon llogari shumë të kujdesshme. Mund të jenë stimul ekonomik dhe njëkohësisht të krijojnë rrezik inflacionist. Mund të jenë një kthim legjitim parash te qytetarët dhe njëkohësisht një armë jashtëzakonisht e fuqishme elektorale.



