KFOR and Kosovo +25:Ekspozita që lidh kujtesën e luftës me historitë e diasporës

E martë, 17 Nëntor, 2026
E martë, 17 Nëntor, 2026

KFOR and Kosovo +25:Ekspozita që lidh kujtesën e luftës me historitë e diasporës

Një fotodokumentar i realizuar në Kosovën e pasluftës, në vitet 2000–2001, po rikthehet 25 vjet më vonë përmes një ekspozite që synon të ruajë kujtesën e një periudhe vendimtare të historisë së Kosovës, por edhe ta lidhë atë me jetën e njerëzve që e përjetuan.

“KFOR and Kosovo +25”, i fotografit dokumentarist Nick Sidle, është një projekt që shkon përtej një ekspozite fotografike. Ai dokumenton muajt e parë pas luftës, praninë e forcave paqeruajtëse të KFOR-it dhe jetën e përditshme të civilëve në një Kosovë që po dilte nga konflikti. Fotot tregojnë ushtarë dhe civilë, fëmijë që kthehen në shkollë, fermerë që rifillojnë punën, shpërndarje ndihmash, klinika mjekësore, rindërtim shtëpish dhe përpjekjet për rikthimin e jetës normale.

Fotografitë u realizuan nga Sidle gjatë periudhës kur ai ishte i angazhuar me KFOR-in dhe përfshijnë trupa nga nëntë vende, duke dokumentuar jo vetëm punën e paqeruajtësve, por edhe përvojën njerëzore të burrave, grave dhe fëmijëve të Kosovës në atë periudhë. Arkivi origjinal i filmave është restauruar dhe po rikthehet gradualisht në një ekspozitë të plotë prej 200 fotografish.

Nga Prishtina te Manchesteri

Ekspozita u prezantua për herë të parë në këtë formë në qershor 2024 në Muzeun Kombëtar të Kosovës, në Prishtinë, me pjesëmarrjen e kryeministrit Albin Kurti, ish-sekretarit të përgjithshëm të NATO-s, Lord George Robertson, dhe ambasadorit britanik në Kosovë, Jonathan Hargreaves. Në atë fazë u ekspozuan 83 fotografi nga arkivi i plotë prej 200 imazhesh.

Suksesi i ekspozitës dhe interesimi i publikut bënë që ajo të qëndronte e hapur më gjatë se afati fillestar. Më pas nisi puna për zgjerimin e saj, duke identifikuar njerëzit që shfaqen në fotografitë e realizuara 25 vite më parë dhe duke rikthyer historitë e tyre në ekspozitë.

Në mars 2026, “KFOR and Kosovo +25” u prezantua në The Holden Gallery të Manchester School of Art, pjesë e Manchester Metropolitan University, ku u ekspozuan 100 fotografi nga versioni i plotë prej 200 imazhesh. Ceremonia e hapjes mblodhi ish-ushtarë të KFOR-it, përfaqësues politikë, pjesëtarë të komunitetit kosovar dhe persona që shfaqen në fotografitë e dy dekadave më parë.

Një prej momenteve më domethënëse ishte rikthimi i kontaktit, pas më shumë se dy dekadash, mes disa prej ushtarëve të fotografuar dhe civilëve kosovarë që ishin identifikuar gjatë punës për ekspozitën. Në një rast, Major George Clegg u takua përsëri me Florie Berishën, drejtuese e shkollës në Buricë, të cilën e kishte ndihmuar të rindërtohej pas luftës.

Ky është edhe një nga elementet që e dallon projektin: fotografitë nuk mbeten vetëm dokumente historike. Ato po rikthehen në jetë përmes njerëzve që janë fotografuar në to.

Një histori që lidhet drejtpërdrejt me diasporën

Për Greater Manchester-in, ekspozita ka një rëndësi të veçantë. Pas luftës së vitit 1999, shumë familje kosovare u evakuuan ose u strehuan në Mbretërinë e Bashkuar, përfshirë edhe në zonën e Greater Manchester-it dhe Stockport-it.

Disa prej fëmijëve që mbërritën në atë kohë si refugjatë sot janë të rritur dhe janë bërë pjesë aktive e shoqërisë britanike dhe e komunitetit shqiptar e kosovar në rajon.

Një nga historitë e lidhura me projektin është ajo e Rina Bujupit, e cila mbërriti në Greater Manchester si fëmijë refugjate nga Kosova dhe sot është sipërmarrëse dhe pjesë e ekipit që mbështet ekspozitën në Manchester. Për të, rikthimi i këtyre fotografive nuk është thjesht një ngjarje kulturore, por një përballje me kujtimet personale të luftës dhe të largimit nga Kosova.

Kështu, ekspozita krijon një lidhje të drejtpërdrejtë mes historisë së Kosovës dhe historisë së diasporës së saj: nga fëmijë të evakuuar nga lufta, te qytetarë që sot kontribuojnë në komunitetet ku jetojnë.

Kujtesa si mënyrë për të luftuar harresën

Rëndësia e projektit shkon përtej komunitetit kosovar. Organizatorët e shohin ekspozitën si një mënyrë për t’u treguar brezave të rinj se çfarë ndodhi në Kosovë dhe pse ruajtja e kujtesës historike është e rëndësishme.

Në hapjen në Manchester, Martin Vickers, deputet britanik dhe kryetar i grupit parlamentar për Kosovën dhe Shqipërinë, theksoi se me kalimin e kohës lufta e Kosovës mund të duket për të rinjtë si një episod i largët historik. Sipas tij, kjo distancë mund të sjellë shkëputje, keqkuptim dhe, në raste më të rënda, shtrembërim ose mohim të historisë. Ekspozita synon pikërisht të krijojë një urë mes brezave.

Fotografitë tregojnë gjithashtu një ndryshim të dukshëm në marrëdhënien e fëmijëve me ushtarët. Në imazhet e para, fëmijët shfaqen të frikësuar dhe të pasigurt; në fotografitë pasuese, ata afrohen, komunikojnë dhe pranojnë praninë e paqeruajtësve. Përmes këtyre ndryshimeve të vogla, ekspozita tregon procesin e rikthimit të besimit dhe normalitetit pas konfliktit.

Nga fotografitë te historitë personale

Një tjetër dimension i rëndësishëm i projektit janë Story Circles – Rrethet e Tregimeve, përmes të cilave fëmijë dhe të rinj diskutojnë mbi fotografitë dhe historitë e ekspozitës.

Temat përfshijnë identitetin, konfliktin, migrimin, paragjykimin, tolerancën dhe humanizmin. Në qershor, Story Circles në Manchester u lidhën me partnerë në Kosovë, Australi dhe SHBA, duke e shndërruar projektin në pjesë të një rrjeti ndërkombëtar të edukimit dhe dialogut ndërkulturor.

Kjo qasje e bën ekspozitën veçanërisht të rëndësishme për diasporën. Ajo nuk u kërkon njerëzve vetëm të kujtojnë të kaluarën, por edhe të tregojnë historitë e tyre dhe të ndihmojnë në identifikimin e personave, vendeve dhe përvojave që fshihen pas fotografive.

Tashmë në disa qytete të Greater Manchester-it

“KFOR and Kosovo +25” është prezantuar në disa prej institucioneve dhe hapësirave të rëndësishme në Mbretërinë e Bashkuar dhe Kosovë, përfshirë Dhomën e Komunave në Londër, selinë qendrore të NATO-s në Bruksel, Muzeun Kombëtar të Kosovës dhe The Holden Gallery në Manchester. Në Greater Manchester, versione të saj janë organizuar gjithashtu në Bury, Rochdale dhe Bolton, ndërsa Stockport është një nga ndalesat e ardhshme të projektit në muajin tetor.

Më 12 qershor, fotodokumentari u prezantua në Bibliotekën Qendrore të Manchesterit, në kuadër të Festivalit të Bibliotekave të Manchesterit dhe Manchester City of Literature. Aktiviteti shënoi edhe nisjen e fazës së ardhshme të projektit, në bashkëpunim me Muzeun Kombëtar të Kosovës, që synon prezantimin e plotë të ekspozitës me 200 fotografi në fillim të vitit 2027.

Kjo fazë do të sjellë një element të ri: historitë e civilëve të identifikuar në fotografitë origjinale do të bëhen pjesë e ekspozitës, duke e kthyer arkivin fotografik në një histori të gjallë njerëzore.

Thirrje për komunitetin shqiptar dhe kosovar

Deri në prezantimin e ardhshëm të ekspozitës, organizatorët synojnë të përfshijnë sa më shumë pjesëtarë të diasporës shqiptare dhe kosovare në Greater Manchester dhe në qytete të tjera të Britanisë.

Ftesa është për të parë ekspozitën, për të ndarë kujtime dhe përvoja personale, por edhe për të ndihmuar në identifikimin e njerëzve dhe historive që lidhen me fotografitë.

Në këtë mënyrë, “KFOR and Kosovo +25” po shndërrohet nga një arkiv fotografik i pasluftës në një arkiv të gjallë të kujtesës kolektive – një hapësirë ku historia e Kosovës takohet me historinë e diasporës së saj.

Njëzet e pesë vjet pas fotografive të para, pyetja nuk është vetëm se çfarë ndodhi në Kosovë pas luftës, por edhe çfarë u bë me njerëzit që u fotografuan atëherë dhe si kanë ndryshuar jetët e tyre sot.

Pikërisht në këtë pikë qëndron rëndësia e ekspozitës: ajo nuk e sheh historinë vetëm si të kaluar, por si një histori që vazhdon të jetojë përmes njerëzve, kujtimeve dhe brezave të rinj.

 

Materialet e publikuara nga “Diaspora Shqiptare” janë të mbrojtura nga të drejtat e autorit. Rishpërndarja, riprodhimi, modifikimi apo përdorimi i tyre, i pjesshëm ose i plotë, pa lejen e shprehur të redaksisë, është i ndaluar dhe shkel ligjet mbi të drejtat e pronës intelektuale.

Një fotodokumentar i realizuar në Kosovën e pasluftës, në vitet 2000–2001, po rikthehet 25 vjet më vonë përmes një ekspozite që synon të ruajë kujtesën e një periudhe vendimtare të historisë së Kosovës, por edhe ta lidhë atë me jetën e njerëzve që e përjetuan.

“KFOR and Kosovo +25”, i fotografit dokumentarist Nick Sidle, është një projekt që shkon përtej një ekspozite fotografike. Ai dokumenton muajt e parë pas luftës, praninë e forcave paqeruajtëse të KFOR-it dhe jetën e përditshme të civilëve në një Kosovë që po dilte nga konflikti. Fotot tregojnë ushtarë dhe civilë, fëmijë që kthehen në shkollë, fermerë që rifillojnë punën, shpërndarje ndihmash, klinika mjekësore, rindërtim shtëpish dhe përpjekjet për rikthimin e jetës normale.

Fotografitë u realizuan nga Sidle gjatë periudhës kur ai ishte i angazhuar me KFOR-in dhe përfshijnë trupa nga nëntë vende, duke dokumentuar jo vetëm punën e paqeruajtësve, por edhe përvojën njerëzore të burrave, grave dhe fëmijëve të Kosovës në atë periudhë. Arkivi origjinal i filmave është restauruar dhe po rikthehet gradualisht në një ekspozitë të plotë prej 200 fotografish.

Nga Prishtina te Manchesteri

Ekspozita u prezantua për herë të parë në këtë formë në qershor 2024 në Muzeun Kombëtar të Kosovës, në Prishtinë, me pjesëmarrjen e kryeministrit Albin Kurti, ish-sekretarit të përgjithshëm të NATO-s, Lord George Robertson, dhe ambasadorit britanik në Kosovë, Jonathan Hargreaves. Në atë fazë u ekspozuan 83 fotografi nga arkivi i plotë prej 200 imazhesh.

Suksesi i ekspozitës dhe interesimi i publikut bënë që ajo të qëndronte e hapur më gjatë se afati fillestar. Më pas nisi puna për zgjerimin e saj, duke identifikuar njerëzit që shfaqen në fotografitë e realizuara 25 vite më parë dhe duke rikthyer historitë e tyre në ekspozitë.

Në mars 2026, “KFOR and Kosovo +25” u prezantua në The Holden Gallery të Manchester School of Art, pjesë e Manchester Metropolitan University, ku u ekspozuan 100 fotografi nga versioni i plotë prej 200 imazhesh. Ceremonia e hapjes mblodhi ish-ushtarë të KFOR-it, përfaqësues politikë, pjesëtarë të komunitetit kosovar dhe persona që shfaqen në fotografitë e dy dekadave më parë.

Një prej momenteve më domethënëse ishte rikthimi i kontaktit, pas më shumë se dy dekadash, mes disa prej ushtarëve të fotografuar dhe civilëve kosovarë që ishin identifikuar gjatë punës për ekspozitën. Në një rast, Major George Clegg u takua përsëri me Florie Berishën, drejtuese e shkollës në Buricë, të cilën e kishte ndihmuar të rindërtohej pas luftës.

Ky është edhe një nga elementet që e dallon projektin: fotografitë nuk mbeten vetëm dokumente historike. Ato po rikthehen në jetë përmes njerëzve që janë fotografuar në to.

Një histori që lidhet drejtpërdrejt me diasporën

Për Greater Manchester-in, ekspozita ka një rëndësi të veçantë. Pas luftës së vitit 1999, shumë familje kosovare u evakuuan ose u strehuan në Mbretërinë e Bashkuar, përfshirë edhe në zonën e Greater Manchester-it dhe Stockport-it.

Disa prej fëmijëve që mbërritën në atë kohë si refugjatë sot janë të rritur dhe janë bërë pjesë aktive e shoqërisë britanike dhe e komunitetit shqiptar e kosovar në rajon.

Një nga historitë e lidhura me projektin është ajo e Rina Bujupit, e cila mbërriti në Greater Manchester si fëmijë refugjate nga Kosova dhe sot është sipërmarrëse dhe pjesë e ekipit që mbështet ekspozitën në Manchester. Për të, rikthimi i këtyre fotografive nuk është thjesht një ngjarje kulturore, por një përballje me kujtimet personale të luftës dhe të largimit nga Kosova.

Kështu, ekspozita krijon një lidhje të drejtpërdrejtë mes historisë së Kosovës dhe historisë së diasporës së saj: nga fëmijë të evakuuar nga lufta, te qytetarë që sot kontribuojnë në komunitetet ku jetojnë.

Kujtesa si mënyrë për të luftuar harresën

Rëndësia e projektit shkon përtej komunitetit kosovar. Organizatorët e shohin ekspozitën si një mënyrë për t’u treguar brezave të rinj se çfarë ndodhi në Kosovë dhe pse ruajtja e kujtesës historike është e rëndësishme.

Në hapjen në Manchester, Martin Vickers, deputet britanik dhe kryetar i grupit parlamentar për Kosovën dhe Shqipërinë, theksoi se me kalimin e kohës lufta e Kosovës mund të duket për të rinjtë si një episod i largët historik. Sipas tij, kjo distancë mund të sjellë shkëputje, keqkuptim dhe, në raste më të rënda, shtrembërim ose mohim të historisë. Ekspozita synon pikërisht të krijojë një urë mes brezave.

Fotografitë tregojnë gjithashtu një ndryshim të dukshëm në marrëdhënien e fëmijëve me ushtarët. Në imazhet e para, fëmijët shfaqen të frikësuar dhe të pasigurt; në fotografitë pasuese, ata afrohen, komunikojnë dhe pranojnë praninë e paqeruajtësve. Përmes këtyre ndryshimeve të vogla, ekspozita tregon procesin e rikthimit të besimit dhe normalitetit pas konfliktit.

Nga fotografitë te historitë personale

Një tjetër dimension i rëndësishëm i projektit janë Story Circles – Rrethet e Tregimeve, përmes të cilave fëmijë dhe të rinj diskutojnë mbi fotografitë dhe historitë e ekspozitës.

Temat përfshijnë identitetin, konfliktin, migrimin, paragjykimin, tolerancën dhe humanizmin. Në qershor, Story Circles në Manchester u lidhën me partnerë në Kosovë, Australi dhe SHBA, duke e shndërruar projektin në pjesë të një rrjeti ndërkombëtar të edukimit dhe dialogut ndërkulturor.

Kjo qasje e bën ekspozitën veçanërisht të rëndësishme për diasporën. Ajo nuk u kërkon njerëzve vetëm të kujtojnë të kaluarën, por edhe të tregojnë historitë e tyre dhe të ndihmojnë në identifikimin e personave, vendeve dhe përvojave që fshihen pas fotografive.

Tashmë në disa qytete të Greater Manchester-it

“KFOR and Kosovo +25” është prezantuar në disa prej institucioneve dhe hapësirave të rëndësishme në Mbretërinë e Bashkuar dhe Kosovë, përfshirë Dhomën e Komunave në Londër, selinë qendrore të NATO-s në Bruksel, Muzeun Kombëtar të Kosovës dhe The Holden Gallery në Manchester. Në Greater Manchester, versione të saj janë organizuar gjithashtu në Bury, Rochdale dhe Bolton, ndërsa Stockport është një nga ndalesat e ardhshme të projektit në muajin tetor.

Më 12 qershor, fotodokumentari u prezantua në Bibliotekën Qendrore të Manchesterit, në kuadër të Festivalit të Bibliotekave të Manchesterit dhe Manchester City of Literature. Aktiviteti shënoi edhe nisjen e fazës së ardhshme të projektit, në bashkëpunim me Muzeun Kombëtar të Kosovës, që synon prezantimin e plotë të ekspozitës me 200 fotografi në fillim të vitit 2027.

Kjo fazë do të sjellë një element të ri: historitë e civilëve të identifikuar në fotografitë origjinale do të bëhen pjesë e ekspozitës, duke e kthyer arkivin fotografik në një histori të gjallë njerëzore.

Thirrje për komunitetin shqiptar dhe kosovar

Deri në prezantimin e ardhshëm të ekspozitës, organizatorët synojnë të përfshijnë sa më shumë pjesëtarë të diasporës shqiptare dhe kosovare në Greater Manchester dhe në qytete të tjera të Britanisë.

Ftesa është për të parë ekspozitën, për të ndarë kujtime dhe përvoja personale, por edhe për të ndihmuar në identifikimin e njerëzve dhe historive që lidhen me fotografitë.

Në këtë mënyrë, “KFOR and Kosovo +25” po shndërrohet nga një arkiv fotografik i pasluftës në një arkiv të gjallë të kujtesës kolektive – një hapësirë ku historia e Kosovës takohet me historinë e diasporës së saj.

Njëzet e pesë vjet pas fotografive të para, pyetja nuk është vetëm se çfarë ndodhi në Kosovë pas luftës, por edhe çfarë u bë me njerëzit që u fotografuan atëherë dhe si kanë ndryshuar jetët e tyre sot.

Pikërisht në këtë pikë qëndron rëndësia e ekspozitës: ajo nuk e sheh historinë vetëm si të kaluar, por si një histori që vazhdon të jetojë përmes njerëzve, kujtimeve dhe brezave të rinj.