Nga Soni Memoci
Një analizë mbi transformimet ekonomike, migracionin dhe raportin e ri mes diasporës dhe atdheut
Protestat e fundit të diasporës shqiptare kanë nxitur debate të shumta mbi motivet reale që qëndrojnë pas këtij mobilizimi. Përtej ndarjeve politike, një fenomen po bëhet gjithnjë e më i dukshëm: diaspora shqiptare po e sheh të ardhmen e saj të lidhur ngushtë me zhvillimet ekonomike, sociale dhe institucionale në Shqipëri.
Ky ndryshim perceptimi nuk është rezultat i një ngjarjeje të vetme, por pasojë e transformimeve të thella që po ndodhin si në Evropë ashtu edhe në vendet e origjinës së emigracionit.
Globalizimi dhe pasojat e tij kontradiktore
Modeli ekonomik i globalizimit, i cili dominoi ekonominë botërore gjatë dekadave të fundit, u mbështet mbi lëvizjen e lirë të kapitalit, mallrave dhe fuqisë punëtore. Ky model solli rritje ekonomike dhe përfitime të konsiderueshme për shumë vende, por njëkohësisht krijoi edhe pabarazi të reja sociale dhe territoriale.
Në vendet e zhvilluara evropiane, transferimi i industrive drejt tregjeve me kosto më të ulët prodhimi ndikoi në dobësimin e disa sektorëve tradicionalë industrialë. Paralelisht, rritja e kostos së jetesës, veçanërisht në sektorin e strehimit, ka ushtruar presion mbi shtresat e mesme dhe të ulëta të popullsisë.
Nga ana tjetër, Shqipëria u përfshi në ekonominë globale kryesisht si eksportuese e fuqisë punëtore. Emigracioni masiv kontribuoi në uljen e papunësisë dhe në sigurimin e remitancave të rëndësishme për ekonominë familjare, por njëkohësisht ndikoi në largimin e kapitalit njerëzor dhe në dobësimin e potencialit prodhues të vendit.
Sot, shumë ekspertë argumentojnë se modeli i zhvillimit i mbështetur kryesisht te konsumi, importet dhe remitancat nuk është i mjaftueshëm për të garantuar zhvillim afatgjatë dhe konkurrueshmëri ekonomike.
Ndryshimi i klimës politike në Evropë
Vitet e fundit, peizazhi politik evropian ka pësuar ndryshime të rëndësishme. Rritja e mbështetjes për partitë konservatore, sovraniste dhe anti-emigracion ka ndikuar në debatet mbi migracionin, integrimin dhe sigurinë kufitare.
Politikat e reja të Bashkimit Evropian synojnë kontroll më të fortë të migracionit të parregullt dhe procedura më efikase për trajtimin e kërkesave për azil. Megjithatë, ekspertët vërejnë se këto politika nuk përkthehen automatikisht në kufizime për emigrantët që gëzojnë status të rregullt ligjor ose shtetësi në vendet pritëse.
Megjithatë, perceptimi i pasigurisë është rritur. Shumë emigrantë ndjejnë se klima sociale dhe politike në Evropë po bëhet më pak mikpritëse sesa në dekadat e mëparshme. Ky perceptim ka ndikuar në rritjen e interesit për zhvillimet politike dhe ekonomike në vendet e origjinës.
Diaspora dhe rikthimi i interesit për Shqipërinë
Në këtë kontekst, diaspora shqiptare po shfaq një angazhim më të madh ndaj çështjeve kombëtare. Kjo nuk lidhet vetëm me identitetin kulturor apo patriotizmin tradicional, por edhe me nevojën për të pasur një alternativë të qëndrueshme në rast ndryshimesh të mëdha ekonomike apo politike në vendet ku jetojnë.
Për shumë emigrantë, Shqipëria nuk mund të mbetet vetëm destinacion pushimesh apo vendi ku dërgohen remitanca. Ajo duhet të ofrojë mundësi reale për investim, punësim dhe kthim dinjitoz.
Kjo kërkon institucione funksionale, siguri juridike, luftë më efektive kundër korrupsionit dhe një strategji afatgjatë për zhvillimin ekonomik. Po aq e rëndësishme është edhe krijimi i kushteve për prodhim vendas, inovacion dhe zhvillim industrial, në mënyrë që ekonomia të mos mbetet e varur kryesisht nga konsumi dhe importet.
Nevoja për një kontratë të re sociale
Një nga mesazhet që mund të lexohet pas aktivizimit të diasporës është kërkesa për një marrëdhënie të re midis shtetit dhe qytetarëve. Kjo nënkupton institucione më transparente, përgjegjshmëri më të lartë politike dhe përfshirje më të madhe të qytetarëve në proceset vendimmarrëse.
Në një botë që po përballet me pasiguri gjeopolitike, transformime ekonomike dhe tensione sociale, fuqia e një shteti matet jo vetëm nga treguesit ekonomikë, por edhe nga aftësia për t’u ofruar qytetarëve besim, siguri dhe perspektivë.
Mobilizimi i diasporës shqiptare mund të interpretohet si shenjë e një ndërgjegjësimi të ri kolektiv. Pavarësisht bindjeve politike, po bëhet gjithnjë e më e qartë se e ardhmja e shqiptarëve brenda dhe jashtë vendit është e ndërlidhur.
Sfida kryesore mbetet transformimi i Shqipërisë në një shtet më funksional, më produktiv dhe më konkurrues. Vetëm nëse krijohen kushte të qëndrueshme zhvillimi, vendi do të mund të shndërrohet nga një burim emigracioni në një hapësirë reale mundësish për qytetarët e tij, kudo që ata jetojnë.



