Nga Alvin Ekmekciu Mielli
Suedia, pas dekadash politikash relativisht liberale, po lëviz drejt një modeli që në disa aspekte është më restriktiv se mesatarja europiane. Por në cilat pika “veçohet” realisht Suedia dhe si krahasohet me vendet e tjera të BE-së?
Lejet e përkohshme si normë – jo përjashtim
Pas krizës së refugjatëve 2015, Suedia hoqi praktikisht modelin e lejeve të përhershme si standard dhe kaloi në leje të përkohshme si rregull bazë. Sot:
• Leja e parë zakonisht është e kufizuar në kohë.
• Kalimi në leje të përhershme kërkon vetëmbajtje ekonomike dhe kushte shtesë.
• Danimarkën, e cila ka vite që aplikon politika shumë të rrepta dhe leje të përkohshme të zgjatura.
• Gjermaninë, ku gjithashtu lejet fillestare janë shpesh të përkohshme, por kalimi në qëndrim të përhershëm mund të jetë më i parashikueshëm pas disa viteve integrimi.
Megjithatë, sipas analizave të ekspertëve kombinimi suedez i kërkesave ekonomike, kohëzgjatjes dhe kushteve për shtetësi është relativisht i pazakontë në kontekst nordik.
Shtetësia: nga liberale në ndër më të ashprat
• Nuk kërkonte test gjuhe.
• Nuk kërkonte test njohurish shoqërore.
• Nuk kishte kërkesë për të ardhura minimale për shtetësi.
Tani qeveria ka propozuar:
• Zgjatje të kohës së banimit për të marrë shtetësinë.
• Test gjuhe dhe njohurish.
• Kërkesa për vetëmbajtje ekonomike.
Kjo e vendos Suedinë më afër:
• Hollandës dhe Austrisë, të cilat kanë ndër testet më të vështira të integrimit.
• Francës, ku kërkesa për integrim gjuhësor është standard.
Por ndryshe nga disa vende të tjera, Suedia ende lejon në parim shtetësi të dyfishtë pa kufizime, gjë që e mban më liberale në këtë aspekt krahasuar me p.sh. Austrinë.
Bashkimi familjar – një nga pikat më të debatueshme
Një nga elementët ku Suedia dallohet është kombinimi i:
• Kërkesës së fortë për të ardhura (försörjningskrav).
• Kërkesës për strehim të përshtatshëm.
• Kufizimeve për familjarët e rritur (p.sh. pas moshës 18 vjeç).
Kjo e afron modelin suedez me:
• Danimarkën, e njohur për politikën e saj shumë të rreptë familjare.
Por disa juristë theksojnë se Suedia ka zbatuar kriteret në mënyrë më uniforme, pa shumë përjashtime humanitare, çka e bën modelin më teknik dhe më pak fleksibël se ai i Gjermanisë.
Në vitet e fundit, Suedia ka ulur pragun për dëbim në rastet penale. Kjo e sjell më afër:
• Danimarkës, ku politika e dëbimeve është ndër më të ashprat në BE.
• Spanjën apo Portugalinë, ku theksi vendoset më shumë tek integrimi social, Suedia po ndjek një linjë dukshëm më restriktive.
Konteksti europian: një lëvizje e përgjithshme djathtas
Është e rëndësishme të theksohet se Suedia nuk është e vetme. Në shumë vende europiane ka:
• Rritje të partive anti-imigracion.
• Shtrëngim të rregullave për azil.
• Theks më të madh mbi vetëmbajtjen ekonomike.
Reforma e re e azilit në nivel BE-je (Pakti i ri për Migracionin dhe Azilin) gjithashtu synon standardizim dhe kontroll më të fortë të kufijve.
A është vërtet “e pazakontë” Suedia?
Ajo që e bën Suedinë të veçantë nuk është një masë e vetme, por kombinimi i disa elementeve restriktive në një kohë relativisht të shkurtër:
• Kalim nga model liberal në restriktiv.
• Shtetësi me kërkesa të reja.
• Bashkim familjar me prag ekonomik të fortë.
• Zgjerim i bazave për dëbim.
Në krahasim me vitet para 2015, ndryshimi është dramatik. Në krahasim me Evropën e sotme, Suedia nuk është më përjashtim liberal – por në disa aspekte është ndër vendet me rregulla më të strukturuara dhe të ashpra në kombinim.
Politika suedeze e migracionit ka kaluar nga një model i hapur në një regjim të bazuar në:
• Integrim të detyrueshëm.
• Kontroll më të fortë juridik.
Nëse dikur Suedia shihej si një nga vendet më liberale në Evropë, sot ajo po afrohet – dhe në disa aspekte po e tejkalon – linjën restriktive të disa vendeve qendrore dhe nordike.
Në thelb, ndryshimi nuk është vetëm teknik – por filozofik: nga “mirëpritje dhe integrim” drejt “kushtëzim dhe përgjegjësi individuale”.