Një studente nga Kosova, Ema Kurshumlija, pagoi rreth 2 mijë dollarë në vitin 2018 për të marrë pjesë në një praktikë në Nju Jork përmes vizave amerikane J-1, e prezantuar si një “përvojë kulturore e jashtëzakonshme”. Por realiteti ishte krejt tjetër: pa trajnim paraprak dhe me javë pune deri në 60 orë, duke kryer detyra të rënda fizike.
“Na u premtua një përvojë e mrekullueshme. Kur pamë realitetin, ishte një tronditje e madhe”, tha Kurshumlija.
Hetimi i New York Times tregon se programi J-1, i administruar nga Departamenti Amerikan i Shtetit, shpesh shndërrohet nga një shkëmbim kulturor në një mekanizëm fitimprurës për organizatat sponsorizuese, shpesh në kurriz të studentëve të huaj.
Disa sponsorë paguajnë drejtuesit e tyre mbi 500 mijë dollarë në vit, ndërsa familjarët e ekzekutivëve kanë përfituar mbi 1 milion dollarë në vetëm dy vite. Pjesëmarrësit shpesh dërgohen për të punuar në ferma ose biznese të familjarëve ose të bordit drejtues, dhe janë detyruar të blejnë sigurime shëndetësore ose shërbime të tjera nga kompani të lidhura me sponsorët, duke e rritur koston deri në 5 mijë dollarë për person.
Dhjetëra praktikantë raportuan punë të rënda industriale dhe bujqësore, pa mbrojtje dhe pa mbështetje nga sponsorët, madje edhe pas lëndimeve ose ngacmimeve. Një student nga Koreja e Jugut, Dongho Kang, pagoi afro 5 mijë dollarë dhe përfundoi duke pastruar depozita septike në një fabrikë çeliku në Indiana. Të tjerë punuan në ferma derrash në Nebraska, ku disa ndiheshin “si skllevër”.
Inspektori i Përgjithshëm i Departamentit të Shtetit kishte paralajmëruar që disa pjesë të programit ishin “jashtë kontrollit” dhe disa sponsorë ekzistonin kryesisht “për të bërë para”. Megjithatë, rregullat nuk janë forcuar, dhe sponsorët nuk kanë kufizime për tarifat që mund të kërkojnë.
Një përfaqësues i Departamentit hodhi poshtë kritikat, duke thënë se programi është reformuar ndër vite dhe sponsorët që nuk respektojnë rregullat janë përjashtuar, duke e quajtur hetimin e New York Times një “sulm të padrejtë”.
Për studentë si Ema Kurshumlija, përvoja mbetet një paralajmërim i hidhur: ëndrra amerikane përmes vizës J-1 mund të jetë shumë larg premtimeve.



