Nga Gjergj DODAJ, Bruksel
Kur një student detyrohet të studiojë ditën e të punojë natën për të përballuar jetesën, problemi nuk është më vetëm i tij. Është një pyetje që duhet t’i drejtohet ndërgjegjes së shtetit.
«Unë studioj ditën dhe punoj natën, sepse gjithçka është e shtrenjtë dhe ndryshe nuk ia dal. Prindërit e mi nuk janë në gjendje të m’i paguajnë studimet.»
Kjo nuk është thjesht dëshmia e një studenti që përpiqet të ndërtojë të ardhmen e vet. Është një rrëfim që ngre pikëpyetje mbi mundësitë që shoqëria shqiptare u ofron të rinjve të saj. Është zëri i një brezi që nuk kërkon privilegje, por kushte të drejta për të studiuar, për të punuar dhe për të jetuar me dinjitet në vendin e vet.
Kur një i ri duhet të ndajë ditën mes auditorëve dhe natën mes orëve të punës, duhet të pyesim veten: sa kohë i mbetet për të studiuar, për t’u çlodhur, për t’u zhvilluar dhe për të jetuar rininë e tij? Sa energji mund t’i kushtojë dijes, kur pjesën më të madhe të forcave duhet ta shpenzojë për të siguruar nevojat më elementare?
Puna është dinjitet. Përpjekja është vlerë. Por kur puna e natës bëhet kusht për të mos braktisur universitetin, ndërsa pamundësia ekonomike e familjes rrezikon arsimimin e fëmijës, atëherë shoqëria duhet të ndalet e të reflektojë.
Arsimi nuk duhet të jetë privilegj i atyre që kanë mundësi financiare, por një e drejtë që u jep mundësi të gjithëve të ndërtojnë të ardhmen.
Një revoltë që lind nga padrejtësia e përditshme.
Revolta e studentëve nuk lind domosdoshmërisht nga ideologjia, as nga dëshira për t’u përplasur me pushtetin. Shpesh ajo lind nga përvoja e përditshme e një jete që bëhet gjithnjë e më e vështirë: nga çmimet që rëndojnë mbi familjet, nga pasiguria për punësimin, nga pamundësia për të përballuar shpenzimet e studimeve dhe nga ndjesia se përpjekjet personale nuk shpërblehen gjithmonë me mundësi të barabarta.
Kur një i ri punon natën për të financuar studimet e ditës, ai nuk kërkon mëshirë. Ai kërkon një sistem që t’ia njohë mundin dhe të mos e dënojë për shkak të gjendjes ekonomike të familjes së tij.
Kur mijëra të rinj e shohin largimin nga Shqipëria si të vetmen rrugë për një të ardhme më të sigurt, problemi nuk mund të reduktohet në një zgjedhje personale. Ai kërkon një analizë më të thellë të kushteve ekonomike, të mundësive të punësimit, të cilësisë së arsimit dhe të besimit që të rinjtë kanë te institucionet.
Emigrimi nuk është në vetvete tradhti ndaj atdheut. Çdo njeri ka të drejtë të kërkojë një jetë më të mirë. Por kur largimi bëhet për shumë të rinj një domosdoshmëri dhe jo një zgjedhje e lirë, atëherë Shqipëria duhet të pyesë veten se çfarë po i shtyn bijtë e saj të kërkojnë diku tjetër atë që nuk arrijnë ta gjejnë në vendin e tyre.
Tridhjetë e pesë vjet politikë: kush po i përfaqëson të rinjtë?
Prej më shumë se tri dekadash, Shqipëria ka kaluar përmes ndryshimeve politike, rotacioneve të pushtetit dhe premtimeve të përsëritura për zhvillim, integrim dhe përmirësim të jetës së qytetarëve.
Por, përballë këtyre premtimeve, një pyetje mbetet e ligjshme: a e ndiejnë të rinjtë se institucionet politike po u krijojnë mundësitë që meritojnë?
Përgjegjësia politike nuk matet vetëm me programet e shpallura, konferencat apo fjalimet solemne. Ajo matet edhe me mundësinë e një studenti për të vazhduar universitetin pa u mbytur nga shpenzimet; me mundësinë e një të diplomuari për të gjetur punë sipas aftësive të tij; me mundësinë e një familjeje për të jetuar pa frikën se një krizë ekonomike do t’i ndërpresë arsimimin fëmijës.
Për këtë arsye, kritika ndaj klasës politike nuk duhet të shihet automatikisht si armiqësi ndaj shtetit. Në një shoqëri demokratike, kritika është pjesë e kontrollit qytetar mbi pushtetin. Studentët kanë të drejtë të pyesin, të kërkojnë llogari, të protestojnë dhe të kundërshtojnë politikat që, sipas tyre, nuk u përgjigjen nevojave të tyre.
Asnjë qeveri nuk mund të pretendojë se i përfaqëson të gjithë qytetarët vetëm sepse ka marrë një mandat elektoral. Përfaqësimi kërkon dëgjim, dialog dhe përgjegjësi të vazhdueshme.
Po aq e rëndësishme është që pakënaqësia të shoqërohet me kërkesa konkrete: bursa për studentët në vështirësi ekonomike, strehim studentor të përballueshëm, transport më të arritshëm, mbështetje për punësimin e të rinjve dhe mekanizma transparentë që garantojnë se ndihma shkon te ata që kanë më shumë nevojë.
Këto nuk janë favore që pushteti u bën të rinjve. Janë çështje të drejtësisë sociale dhe të investimit në të ardhmen e vendit.
Syri i Erionit: kur dhimbja individuale bëhet dhimbje kolektive.
Syri i Erionit është bërë simbol i një shqetësimi që shkon përtej fatit të një individi. Në të mund të shohim frikën, zemërimin dhe zhgënjimin e të rinjve që ndihen të pambrojtur përballë realitetit të tyre.
Kur flasim për syrin e Erionit, nuk flasim vetëm për një organ të dëmtuar. Flasim për dritën me të cilën një i ri sheh botën, për ëndrrat që ndërton, për librat që lexon, për të ardhmen që përfytyron dhe për shpresën se një ditë përpjekjet e tij do të japin fryte.
Nëse një i ri humbet dritën e syrit, kjo është një dhimbje që kërkon përgjegjësi, drejtësi dhe solidaritet njerëzor. Nëse, për më tepër, rrethanat e dëmtimit të tij mbeten objekt shqetësimi publik, atëherë nevojitet një shqyrtim i paanshëm i fakteve dhe një sqarim i plotë i përgjegjësive nga institucionet përkatëse.
Asnjë kauzë nuk e zëvendëson nevojën për të vërtetën. Asnjë pushtet nuk duhet të jetë mbi përgjegjësinë. Dhe asnjë qytetar nuk duhet të mbetet pa përgjigje kur kërkon drejtësi.
Syri i Erionit mund të bëhet pasqyra e një brezi të tërë, jo sepse të gjithë kanë përjetuar të njëjtën dhimbje, por sepse shumë të rinj njohin ndjenjën e të qenit të pambrojtur dhe të mos dëgjohen.
Është kjo ndjenjë që duhet të shqetësojë çdo institucion, çdo përfaqësues politik dhe çdo qytetar që beson se Shqipëria duhet të jetë një vend ku të rinjtë mund të jetojnë me dinjitet.
Kujt i shërben qeverisja, nëse rinia nuk është përparësi?
Kjo është pyetja që duhet të qëndrojë në qendër të debatit publik.
Kujt i shërben një politikë që nuk arrin t’u japë të rinjve sigurinë se arsimimi i tyre do të shpërblehet me mundësi reale? Çfarë kuptimi ka zhvillimi ekonomik, nëse një pjesë e rinisë nuk e ndien atë në jetën e përditshme? Çfarë vlere kanë premtimet për të ardhmen, nëse të rinjtë e shohin të ardhmen e tyre jashtë kufijve?
Këto pyetje nuk kërkojnë përgjigje me slogane. Ato kërkojnë politika të matshme, buxhete transparente dhe rezultate që mund të vlerësohen nga qytetarët.
Një qeveri që dëshiron të ndërtojë besim duhet të dëgjojë edhe ata që e kundërshtojnë. Duhet të krijojë hapësira ku studentët mund të paraqesin kërkesat e tyre, ku institucionet përgjigjen me argumente dhe ku problemet nuk trajtohen vetëm kur dalin në rrugë.
Po kështu, protestat duhet të mbeten hapësira të shprehjes qytetare, ku fjala, argumenti dhe solidariteti kanë përparësi ndaj dhunës. Çdo pretendim për përdorim të tepruar të forcës, ashtu si çdo pretendim për akte dhune nga protestuesit, duhet të shqyrtohet mbi bazën e fakteve. E drejta për të protestuar dhe detyrimi për të mbrojtur sigurinë publike duhet të respektohen njëkohësisht.
Sepse qëllimi nuk është të zëvendësohet një padrejtësi me një tjetër, por të ndërtohet një shoqëri ku drejtësia vlen për të gjithë.
Shqipëria nuk mund të ndërtohet duke humbur rininë e saj.
Një vend nuk matet vetëm me rrugët që ndërton, me godinat që ngre apo me shifrat që paraqet në raporte. Ai matet edhe me mundësitë që u jep qytetarëve për të jetuar, për të mësuar dhe për të ndërtuar një të ardhme në vendin e tyre.
Një student që studion ditën dhe punon natën meriton respekt. Por ai meriton edhe një sistem që e ndihmon të përparojë, në vend që ta detyrojë të luftojë çdo ditë vetëm për të vazhduar rrugën e tij.
Prindërit që nuk kanë mundësi t’i paguajnë studimet fëmijës nuk duhet të ndihen të dështuar. Varfëria nuk është mungesë dashurie dhe as mungesë përgjegjësie. Është një realitet ekonomik që kërkon politika të afta për të mos e kthyer gjendjen financiare të familjes në pengesë për arsimimin.
Dhe të rinjtë që protestojnë nuk duhet të shihen si kundërshtarë të Shqipërisë. Ata janë pjesë e saj. Janë qytetarë që kërkojnë të kenë një zë në vendimet që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e tyre.
Nëse duam që ata të mos largohen, duhet t’u japim arsye për të qëndruar. Nëse duam që të besojnë te institucionet, duhet t’u tregojmë se institucionet u përgjigjen. Nëse duam që të ndërtojnë të ardhmen në Shqipëri, duhet të krijojmë kushtet që kjo të jetë një mundësi reale dhe jo vetëm një dëshirë e bukur.
Sepse një ditë, kur universitetet të kenë më pak studentë, kur familjet të ndahen nga largësia dhe kur të rinjtë të ndërtojnë diku tjetër jetën që ëndërronin në atdhe, nuk do të mjaftojnë shpjegimet se ata vetë zgjodhën të iknin.
Do të duhet të pyesim edhe çfarë nuk bëmë ne që ata të mund të qëndronin.
Syri i Erionit është një thirrje për të parë më qartë. Për të parë studentin që punon natën, familjen që nuk përballon dot shpenzimet, të riun që mendon emigrimin dhe qytetarin që kërkon drejtësi.
Është një thirrje për politikën që të zbresë nga lartësia e pushtetit dhe të dëgjojë jetën e njerëzve.
Dhe në fund, pyetja mbetet, e thjeshtë, e drejtpërdrejtë dhe e pashmangshme:
Kujt i shërben një qeverisje, nëse nuk arrin t’u japë të rinjve të saj mundësinë të studiojnë, të punojnë, të jetojnë me dinjitet dhe të ndërtojnë të ardhmen në vendin ku kanë lindur?
Sepse rinia nuk është një barrë për Shqipërinë. Është pasuria e saj më e madhe.
Dhe një vend që nuk arrin ta mbajë rininë pranë vetes, rrezikon të humbasë jo vetëm njerëzit e së nesërmes, por edhe arsyen për të cilën ndërton të sotmen.



