Studimi gjenetik: Shqiptarët, homogjenë në trojet e tyre

E martë, 17 Nëntor, 2026
E martë, 17 Nëntor, 2026

Studimi gjenetik: Shqiptarët, homogjenë në trojet e tyre

Një studim i gjerë gjenetik sjell një të dhënë interesante për shqiptarët: pavarësisht dallimeve krahinore, dialektore dhe historike, popullsia shqiptare shfaq një shkallë shumë të lartë homogjeniteti gjenetik nga Veriu në Jug.

Bëhet fjalë për studimin “Genetic Structure and Population Affinities of Albanians: A Regional STR-Based Analysis Within the European Context”, i realizuar nga Merita Xhetani, Ela Zaimi, Dana Dojčáková, Ilir Sheraj dhe Soňa Mačeková, studiues nga Universiteti i Tiranës, Western Balkans University, University of Prešov në Sllovaki dhe kërkues të pavarur.

Studimi ka analizuar ADN-në e 2 mijë shqiptarëve nga të 12 qarqet e Shqipërisë, duke përdorur 16 tregues gjenetikë. Rezultatet tregojnë se shqiptarët e Veriut, Qendrës dhe Jugut nuk formojnë grupe të ndara qartë nga njëri-tjetri, por paraqesin një mbivendosje të madhe gjenetike shkruan Diaspora Shqiptare.

Me fjalë të thjeshta: Shkodra, Tirana dhe Gjirokastra janë shumë më afër njëra-tjetrës gjenetikisht sesa do të sugjeronin dallimet e tyre të dukshme krahinore.

Rezultati është veçanërisht domethënës në një vend ku historia ka krijuar dallime të forta krahinore. Gegë dhe Toskë, Veriu dhe Jugu, kanë ruajtur për shekuj veçori të ndryshme në të folur, tradita dhe mënyrë jetese.

Por në analizën gjenetike, këto ndarje nuk shfaqen si ndarje të forta biologjike të popullsisë.

Studiuesit gjetën diferenca shumë të vogla mes rajoneve dhe nuk identifikuan një strukturë të qartë që do ta ndante popullsinë shqiptare në grupe gjenetikisht të veçuara. Edhe analiza STRUCTURE, megjithëse identifikoi tre komponentë si zgjidhjen relative më të fortë, tregoi një shkallë të konsiderueshme përzierjeje dhe jo grupe të pastra rajonale.

Kjo do të thotë se ndarjet krahinore që njohim nuk përkthehen në ndarje të thella gjenetike.

Një profil gjenetik i lidhur fort me Europën Juglindore

Një tjetër pjesë me interes e studimit është krahasimi i shqiptarëve me popullsi të tjera europiane.

Të dhënat tregojnë distanca të ulëta gjenetike me popullsitë e tjera të Europës Juglindore, me afërsi të veçanta të evidentuara me Greqinë dhe Malin e Zi, si dhe lidhje me popullsi të tjera të rajonit dhe me Italinë.

Kjo është e rëndësishme edhe për mënyrën se si kuptohet historia e popullsisë shqiptare. Profili gjenetik i shqiptarëve nuk paraqitet si një profil i shkëputur nga hapësira europiane, por si pjesë e mozaikut gjenetik të Europës Juglindore dhe Ballkanit.

Pra, të dhënat e këtij studimi nuk mbështesin idenë e një popullsie që është shfaqur papritur në Ballkan në një periudhë të vonë dhe ka mbetur e shkëputur nga popullsitë përreth. Përkundrazi, tabloja është ajo e një popullsie të vendosur në mënyrë të qëndrueshme në kontekstin gjenetik ballkanik, me marrëdhënie dhe afërsi historike me popullsitë fqinje.

Çfarë mund të themi për “pastërtinë” gjenetike?

Këtu duhet bërë një saktësim.

Homogjeniteti gjenetik nuk do të thotë “pastërti gjenetike”. Asnjë popullsi europiane nuk është biologjikisht “e pastër” dhe historia e Ballkanit është histori migrimesh, lëvizjesh dhe ndërveprimesh mes popullsive.

Por ajo që tregon studimi është diçka tjetër dhe shumë interesante: brenda popullsisë shqiptare, këto procese historike nuk kanë krijuar ndarje të mëdha gjenetike midis rajoneve.

Pra, shqiptarët e Veriut, Qendrës dhe Jugut vazhdojnë të paraqiten si pjesë e së njëjtës strukturë të gjerë gjenetike.

Kjo është ndoshta një nga gjetjet më interesante të studimit: përtej kufijve krahinorë, dialekteve dhe dallimeve lokale, ekziston një vazhdimësi e fortë gjenetike e popullsisë shqiptare në territorin e Shqipërisë.

Çfarë na tregon kjo për shqiptarët?

Studimi nuk mund të përdoret për të thënë se shqiptarët janë një “racë e pastër” apo se nuk kanë pasur kurrë përzierje me popullsi të tjera. Shkenca moderne e gjenetikës nuk e koncepton kështu historinë e popujve.

Por mund të thuhet diçka shumë më solide:

Shqiptarët e analizuar në këtë studim formojnë një popullsi gjenetikisht shumë homogjene në të gjithë territorin shqiptar, ndërsa profili i tyre gjenetik është i lidhur ngushtë me hapësirën europiane dhe veçanërisht ballkanike.

Dhe kjo e bën studimin interesant edhe përtej laboratorit: sepse tregon se një popullsi e ndarë për shekuj në krahina, me dialekte dhe histori lokale të ndryshme, nuk rezulton e copëzuar në grupe të ndryshme gjenetike, por paraqet një vazhdimësi të dukshme nga Veriu në Jug.

Studimi, me analizat e tij mbi 2 mijë individë, sjell kështu një tjetër pjesë në mozaikun e historisë së shqiptarëve. Hapi tjetër do të jetë përdorimi i analizave gjenomike me rezolucion më të lartë dhe i ADN-së së lashtë, që mund të japin përgjigje edhe më të hollësishme për historinë e kësaj popullsie.

 

Lexo studimin e plotë këtu: https://www.mdpi.com/2073-4425/17/9/1059 

Materialet e publikuara nga “Diaspora Shqiptare” janë të mbrojtura nga të drejtat e autorit. Rishpërndarja, riprodhimi, modifikimi apo përdorimi i tyre, i pjesshëm ose i plotë, pa lejen e shprehur të redaksisë, është i ndaluar dhe shkel ligjet mbi të drejtat e pronës intelektuale.

Një studim i gjerë gjenetik sjell një të dhënë interesante për shqiptarët: pavarësisht dallimeve krahinore, dialektore dhe historike, popullsia shqiptare shfaq një shkallë shumë të lartë homogjeniteti gjenetik nga Veriu në Jug.

Bëhet fjalë për studimin “Genetic Structure and Population Affinities of Albanians: A Regional STR-Based Analysis Within the European Context”, i realizuar nga Merita Xhetani, Ela Zaimi, Dana Dojčáková, Ilir Sheraj dhe Soňa Mačeková, studiues nga Universiteti i Tiranës, Western Balkans University, University of Prešov në Sllovaki dhe kërkues të pavarur.

Studimi ka analizuar ADN-në e 2 mijë shqiptarëve nga të 12 qarqet e Shqipërisë, duke përdorur 16 tregues gjenetikë. Rezultatet tregojnë se shqiptarët e Veriut, Qendrës dhe Jugut nuk formojnë grupe të ndara qartë nga njëri-tjetri, por paraqesin një mbivendosje të madhe gjenetike shkruan Diaspora Shqiptare.

Me fjalë të thjeshta: Shkodra, Tirana dhe Gjirokastra janë shumë më afër njëra-tjetrës gjenetikisht sesa do të sugjeronin dallimet e tyre të dukshme krahinore.

Rezultati është veçanërisht domethënës në një vend ku historia ka krijuar dallime të forta krahinore. Gegë dhe Toskë, Veriu dhe Jugu, kanë ruajtur për shekuj veçori të ndryshme në të folur, tradita dhe mënyrë jetese.

Por në analizën gjenetike, këto ndarje nuk shfaqen si ndarje të forta biologjike të popullsisë.

Studiuesit gjetën diferenca shumë të vogla mes rajoneve dhe nuk identifikuan një strukturë të qartë që do ta ndante popullsinë shqiptare në grupe gjenetikisht të veçuara. Edhe analiza STRUCTURE, megjithëse identifikoi tre komponentë si zgjidhjen relative më të fortë, tregoi një shkallë të konsiderueshme përzierjeje dhe jo grupe të pastra rajonale.

Kjo do të thotë se ndarjet krahinore që njohim nuk përkthehen në ndarje të thella gjenetike.

Një profil gjenetik i lidhur fort me Europën Juglindore

Një tjetër pjesë me interes e studimit është krahasimi i shqiptarëve me popullsi të tjera europiane.

Të dhënat tregojnë distanca të ulëta gjenetike me popullsitë e tjera të Europës Juglindore, me afërsi të veçanta të evidentuara me Greqinë dhe Malin e Zi, si dhe lidhje me popullsi të tjera të rajonit dhe me Italinë.

Kjo është e rëndësishme edhe për mënyrën se si kuptohet historia e popullsisë shqiptare. Profili gjenetik i shqiptarëve nuk paraqitet si një profil i shkëputur nga hapësira europiane, por si pjesë e mozaikut gjenetik të Europës Juglindore dhe Ballkanit.

Pra, të dhënat e këtij studimi nuk mbështesin idenë e një popullsie që është shfaqur papritur në Ballkan në një periudhë të vonë dhe ka mbetur e shkëputur nga popullsitë përreth. Përkundrazi, tabloja është ajo e një popullsie të vendosur në mënyrë të qëndrueshme në kontekstin gjenetik ballkanik, me marrëdhënie dhe afërsi historike me popullsitë fqinje.

Çfarë mund të themi për “pastërtinë” gjenetike?

Këtu duhet bërë një saktësim.

Homogjeniteti gjenetik nuk do të thotë “pastërti gjenetike”. Asnjë popullsi europiane nuk është biologjikisht “e pastër” dhe historia e Ballkanit është histori migrimesh, lëvizjesh dhe ndërveprimesh mes popullsive.

Por ajo që tregon studimi është diçka tjetër dhe shumë interesante: brenda popullsisë shqiptare, këto procese historike nuk kanë krijuar ndarje të mëdha gjenetike midis rajoneve.

Pra, shqiptarët e Veriut, Qendrës dhe Jugut vazhdojnë të paraqiten si pjesë e së njëjtës strukturë të gjerë gjenetike.

Kjo është ndoshta një nga gjetjet më interesante të studimit: përtej kufijve krahinorë, dialekteve dhe dallimeve lokale, ekziston një vazhdimësi e fortë gjenetike e popullsisë shqiptare në territorin e Shqipërisë.

Çfarë na tregon kjo për shqiptarët?

Studimi nuk mund të përdoret për të thënë se shqiptarët janë një “racë e pastër” apo se nuk kanë pasur kurrë përzierje me popullsi të tjera. Shkenca moderne e gjenetikës nuk e koncepton kështu historinë e popujve.

Por mund të thuhet diçka shumë më solide:

Shqiptarët e analizuar në këtë studim formojnë një popullsi gjenetikisht shumë homogjene në të gjithë territorin shqiptar, ndërsa profili i tyre gjenetik është i lidhur ngushtë me hapësirën europiane dhe veçanërisht ballkanike.

Dhe kjo e bën studimin interesant edhe përtej laboratorit: sepse tregon se një popullsi e ndarë për shekuj në krahina, me dialekte dhe histori lokale të ndryshme, nuk rezulton e copëzuar në grupe të ndryshme gjenetike, por paraqet një vazhdimësi të dukshme nga Veriu në Jug.

Studimi, me analizat e tij mbi 2 mijë individë, sjell kështu një tjetër pjesë në mozaikun e historisë së shqiptarëve. Hapi tjetër do të jetë përdorimi i analizave gjenomike me rezolucion më të lartë dhe i ADN-së së lashtë, që mund të japin përgjigje edhe më të hollësishme për historinë e kësaj popullsie.

 

Lexo studimin e plotë këtu: https://www.mdpi.com/2073-4425/17/9/1059