In Memoriam: Prof. Fehmi Agani – arkitekti i mendimit politik modern të Kosovës

E martë, 17 Nëntor, 2026
E martë, 17 Nëntor, 2026

In Memoriam: Prof. Fehmi Agani – arkitekti i mendimit politik modern të Kosovës

Nga Soni Memoci

Nga të gjitha figurat që i dhanë drejtim lëvizjes politike shqiptare në Kosovë gjatë viteve më të vështira të shekullit XX, emri i Fehmi Agani zë një vend të veçantë. Ai nuk ishte vetëm profesor universitar, sociolog dhe intelektual i njohur, por një ndër mendjet më të rëndësishme politike të kohës së rezistencës paqësore dhe të projektit shtetformues të Kosovës.

Në 27-vjetorin e vrasjes së tij nga forcat e regjimit të Millosheviqit, diaspora shqiptare kujton me respekt të thellë njeriun që përfaqësoi urtësinë politike, maturinë kombëtare dhe orientimin euro-atlantik të Kosovës në një periudhë dramatike të historisë sonë.

Intelektuali që u bë strateg politik

I lindur në Gjakovë më 23 janar 1932, Prof. Agani u formua akademikisht në University of Belgrade, ndërsa më vonë u bë profesor i sociologjisë në University of Pristina. Ai drejtoi Institutin Albanologjik dhe Fakultetin Filozofik në Prishtinë, duke u shquar si një prej mendjeve më të ndritura të shkencave shoqërore shqiptare.

Pas demonstratave të vitit 1981, kur regjimi serb nisi spastrimin politik të intelektualëve shqiptarë, Agani u largua nga universiteti për shkak të refuzimit të tij për të dënuar kërkesat e studentëve shqiptarë për barazi dhe republikë.

Ky moment shënoi kalimin e tij nga jeta akademike drejt angazhimit të drejtpërdrejtë politik.

Krahu politik i Presidentit Rugova

Prof. Agani ishte ndër themeluesit kryesorë të Lidhja Demokratike e Kosovës dhe bashkëpunëtori më i afërt i Presidentit historik Ibrahim Rugova. Ai konsiderohej strategu politik dhe ideatori kryesor i filozofisë së rezistencës paqësore që e orientoi Kosovën drejt ndërkombëtarizimit të çështjes së saj.

Në vitet ’90, kur Kosova jetonte nën represionin e egër të Beogradit, Agani ishte ndër arkitektët e sistemit paralel shqiptar — shkollave, institucioneve, organizimit politik dhe jetës qytetare që mbajtën gjallë identitetin dhe funksionimin institucional të Kosovës. Sipas mediave ndërkombëtare, ai ishte “mendja strategjike” pas ndërtimit të “shtetit paralel” shqiptar në Kosovë.

Ai ishte njeri i dialogut dhe i arsyes. Besonte në fuqinë e diplomacisë, të mbështetjes ndërkombëtare dhe të legjitimitetit demokratik. Për këtë arsye, Prof. Agani u bë një nga figurat më të respektuara të politikës shqiptare në arenën ndërkombëtare.

Rambujeja dhe përballja me luftën

Gjatë krizës së Kosovës dhe luftës së viteve 1998–1999, Agani mori pjesë në negociatat ndërkombëtare dhe ishte pjesë kyçe e delegacionit shqiptar në Konferencën e Rambujesë.

Edhe pse mbeti besnik i filozofisë paqësore, ai e kuptonte se populli shqiptar po përballej me një aparat shtetëror represiv dhe se ndërhyrja ndërkombëtare ishte bërë e pashmangshme. Në ato kohë dramatike, ai vazhdoi të ishte zëri i maturisë dhe unitetit kombëtar.

Vrasja që tronditi kombin

Më 6 maj 1999, gjatë deportimeve masive të shqiptarëve nga Kosova, Prof. Agani u nxor me forcë nga një tren refugjatësh nga policia serbe, ndërsa po tentonte të largohej me familjen drejt Maqedonisë. Pak ditë më vonë, trupi i tij u gjet pranë Lipjanit.

Vrasja e tij tronditi opinionin shqiptar dhe ndërkombëtar. Familjarët, bashkëpunëtorët dhe institucionet ndërkombëtare ia atribuuan krimin forcave serbe të sigurisë. Edhe sot, autorët e vrasjes së Profesorit nuk janë sjellë para drejtësisë.

Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, në një përkujtim institucional e quajti Prof. Aganin “intelektual, vizionar dhe filozof të lirisë”, duke theksuar se ideali i tij për Kosovën e lirë mbetet udhërrëfyes edhe sot.

Trashëgimia politike dhe morale

Prof. Fehmi Agani mbetet simbol i politikës së qytetëruar shqiptare — i një politike që ndërtohej mbi kulturën demokratike, respektin institucional dhe interesin kombëtar.

Në një kohë polarizimesh dhe përplasjesh të mëdha, ai mishëroi figurën e intelektualit që nuk e përdori dijen për pushtet personal, por për ndërtimin e një vizioni kombëtar. Ai besonte se shteti i Kosovës duhej të ndërtohej mbi demokracinë, tolerancën dhe partneritetin me Perëndimin.

Për diasporën shqiptare, emri i tij mbetet pjesë e memories historike të rezistencës politike dhe diplomatike të Kosovës. Ai ishte ndër ata njerëz që i dhanë kombit tonë dinjitet në kohë të vështira dhe që e bënë botën të dëgjonte zërin e Kosovës.

Sot, 27 vite pas rënies së tij, figura e Prof. Aganit vazhdon të frymëzojë brezat që besojnë në shtet, demokraci dhe përgjegjësi kombëtare

Materialet e publikuara nga “Diaspora Shqiptare” janë të mbrojtura nga të drejtat e autorit. Rishpërndarja, riprodhimi, modifikimi apo përdorimi i tyre, i pjesshëm ose i plotë, pa lejen e shprehur të redaksisë, është i ndaluar dhe shkel ligjet mbi të drejtat e pronës intelektuale.

Nga Soni Memoci

Nga të gjitha figurat që i dhanë drejtim lëvizjes politike shqiptare në Kosovë gjatë viteve më të vështira të shekullit XX, emri i Fehmi Agani zë një vend të veçantë. Ai nuk ishte vetëm profesor universitar, sociolog dhe intelektual i njohur, por një ndër mendjet më të rëndësishme politike të kohës së rezistencës paqësore dhe të projektit shtetformues të Kosovës.

Në 27-vjetorin e vrasjes së tij nga forcat e regjimit të Millosheviqit, diaspora shqiptare kujton me respekt të thellë njeriun që përfaqësoi urtësinë politike, maturinë kombëtare dhe orientimin euro-atlantik të Kosovës në një periudhë dramatike të historisë sonë.

Intelektuali që u bë strateg politik

I lindur në Gjakovë më 23 janar 1932, Prof. Agani u formua akademikisht në University of Belgrade, ndërsa më vonë u bë profesor i sociologjisë në University of Pristina. Ai drejtoi Institutin Albanologjik dhe Fakultetin Filozofik në Prishtinë, duke u shquar si një prej mendjeve më të ndritura të shkencave shoqërore shqiptare.

Pas demonstratave të vitit 1981, kur regjimi serb nisi spastrimin politik të intelektualëve shqiptarë, Agani u largua nga universiteti për shkak të refuzimit të tij për të dënuar kërkesat e studentëve shqiptarë për barazi dhe republikë.

Ky moment shënoi kalimin e tij nga jeta akademike drejt angazhimit të drejtpërdrejtë politik.

Krahu politik i Presidentit Rugova

Prof. Agani ishte ndër themeluesit kryesorë të Lidhja Demokratike e Kosovës dhe bashkëpunëtori më i afërt i Presidentit historik Ibrahim Rugova. Ai konsiderohej strategu politik dhe ideatori kryesor i filozofisë së rezistencës paqësore që e orientoi Kosovën drejt ndërkombëtarizimit të çështjes së saj.

Në vitet ’90, kur Kosova jetonte nën represionin e egër të Beogradit, Agani ishte ndër arkitektët e sistemit paralel shqiptar — shkollave, institucioneve, organizimit politik dhe jetës qytetare që mbajtën gjallë identitetin dhe funksionimin institucional të Kosovës. Sipas mediave ndërkombëtare, ai ishte “mendja strategjike” pas ndërtimit të “shtetit paralel” shqiptar në Kosovë.

Ai ishte njeri i dialogut dhe i arsyes. Besonte në fuqinë e diplomacisë, të mbështetjes ndërkombëtare dhe të legjitimitetit demokratik. Për këtë arsye, Prof. Agani u bë një nga figurat më të respektuara të politikës shqiptare në arenën ndërkombëtare.

Rambujeja dhe përballja me luftën

Gjatë krizës së Kosovës dhe luftës së viteve 1998–1999, Agani mori pjesë në negociatat ndërkombëtare dhe ishte pjesë kyçe e delegacionit shqiptar në Konferencën e Rambujesë.

Edhe pse mbeti besnik i filozofisë paqësore, ai e kuptonte se populli shqiptar po përballej me një aparat shtetëror represiv dhe se ndërhyrja ndërkombëtare ishte bërë e pashmangshme. Në ato kohë dramatike, ai vazhdoi të ishte zëri i maturisë dhe unitetit kombëtar.

Vrasja që tronditi kombin

Më 6 maj 1999, gjatë deportimeve masive të shqiptarëve nga Kosova, Prof. Agani u nxor me forcë nga një tren refugjatësh nga policia serbe, ndërsa po tentonte të largohej me familjen drejt Maqedonisë. Pak ditë më vonë, trupi i tij u gjet pranë Lipjanit.

Vrasja e tij tronditi opinionin shqiptar dhe ndërkombëtar. Familjarët, bashkëpunëtorët dhe institucionet ndërkombëtare ia atribuuan krimin forcave serbe të sigurisë. Edhe sot, autorët e vrasjes së Profesorit nuk janë sjellë para drejtësisë.

Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, në një përkujtim institucional e quajti Prof. Aganin “intelektual, vizionar dhe filozof të lirisë”, duke theksuar se ideali i tij për Kosovën e lirë mbetet udhërrëfyes edhe sot.

Trashëgimia politike dhe morale

Prof. Fehmi Agani mbetet simbol i politikës së qytetëruar shqiptare — i një politike që ndërtohej mbi kulturën demokratike, respektin institucional dhe interesin kombëtar.

Në një kohë polarizimesh dhe përplasjesh të mëdha, ai mishëroi figurën e intelektualit që nuk e përdori dijen për pushtet personal, por për ndërtimin e një vizioni kombëtar. Ai besonte se shteti i Kosovës duhej të ndërtohej mbi demokracinë, tolerancën dhe partneritetin me Perëndimin.

Për diasporën shqiptare, emri i tij mbetet pjesë e memories historike të rezistencës politike dhe diplomatike të Kosovës. Ai ishte ndër ata njerëz që i dhanë kombit tonë dinjitet në kohë të vështira dhe që e bënë botën të dëgjonte zërin e Kosovës.

Sot, 27 vite pas rënies së tij, figura e Prof. Aganit vazhdon të frymëzojë brezat që besojnë në shtet, demokraci dhe përgjegjësi kombëtare