Një e drejtë, jo një kërkesë: Pse zëri i studentëve shqiptarë duhet të dëgjohet

E martë, 17 Nëntor, 2026
E martë, 17 Nëntor, 2026

Një e drejtë, jo një kërkesë: Pse zëri i studentëve shqiptarë duhet të dëgjohet

Nga Dita Arbri

Ka momente në jetën e një populli kur një kërkesë e thjeshtë zbulon një të vërtetë më të thellë.

Ajo që po dëshmojmë sot me studentët shqiptarë në Maqedoninë e Veriut nuk është thjesht një protestë për një provim. Është një qëndrim për dinjitet. Është një kujtesë se të drejtat, pasi të shkruhen në ligj, duhet të respektohen edhe në praktikë. Dhe është një provë – jo e studentëve – por e vetë shtetit.

Sepse asnjë popull nuk duhet të protestojë për atë që tashmë i përket.

Studentët po kërkojnë të drejtën për të dhënë Provimin e Jurisprudencës në gjuhën e tyre amtare shqipe. Kjo e drejtë nuk është e re. Nuk është e paqartë. Nuk është e diskutueshme. Është e bazuar në Kushtetutë, e forcuar nga Ligji për Përdorimin e Gjuhëve dhe e siguruar përmes Marrëveshjes historike Kornizë të Ohrit – një marrëveshje që solli stabilitet, ekuilibër dhe premtimin e barazisë.

E megjithatë, në vitin 2026, ata detyrohen të dalin në rrugë për ta mbrojtur atë.

Këtu duhet të ndalemi dhe të bëjmë një pyetje më të thellë: çfarë do të thotë kur një e drejtë ekziston në letër, por jo në realitet?

Do të thotë që barazia është reduktuar në një deklaratë, jo në një standard.

Do të thotë që besimi fillon të thyhet.

Do të thotë që një brez po mëson, edhe një herë, se të drejtat duhet të mbrohen – jo thjesht të merren.

Për shqiptarët, kjo nuk është e panjohur.

Gjatë historisë – qoftë në Kosovë, Çamëri, Mal të Zi apo Maqedoni të Veriut – populli ynë është vendosur shpesh në një pozicion ku identiteti duhej të mbrohej, jo thjesht të jetohej. Gjuha, në këto momente, nuk ka qenë kurrë vetëm një mjet komunikimi. Ka qenë mbijetesë. Ka qenë kujtesë. Ka qenë provë ekzistence.

T’i mohosh një populli të drejtën për të përdorur gjuhën e tij në jetën zyrtare nuk është një vendim i vogël administrativ. Është një deklaratë për vendin e tyre në shoqëri.

Dhe kjo është arsyeja pse ky moment ka rëndësi.

Por ka një të vërtetë tjetër me të cilën duhet të përballemi.

Ku janë zërat që iu besuan për të mbrojtur këto të drejta?

Udhëheqja nuk është një titull – është një përgjegjësi. Nuk matet me praninë gjatë momenteve të qeta, por me guximin gjatë atyre të vështira. Për një çështje kaq të qartë, kaq të bazuar ligjërisht dhe kaq moralisht të pamohueshme, heshtja nuk është neutralitet. Është mungesë. Dhe mungesa, në momente si kjo, bëhet një formë dështimi.

Populli shqiptar nuk ka nevojë për përfaqësues që flasin vetëm kur është e përshtatshme. Ata kanë nevojë për udhëheqës që qëndrojnë të vendosur kur është e nevojshme.

Në të njëjtën kohë, duhet të jemi të kujdesshëm që të mos lejojmë që kjo çështje të reduktohet në politikë. Të drejtat nuk janë mjete negociatash. Ato nuk janë instrumente për negociata. Ato janë themeli i dinjitetit. Dhe dinjiteti nuk i përket njërës parti apo tjetrës – ai i përket çdo qytetari.

Studentëve që janë sot në këmbë:

Ju nuk po protestoni thjesht për një provim.

Ju po mbroni një parim.

Ju po i kujtoni një kombi premtimet e tij.

Dhe pavarësisht nëse e kuptoni apo jo, ju po vazhdoni një traditë të gjatë të shqiptarëve që refuzuan të heshtnin kur të drejtat e tyre u vunë në pikëpyetje.

Zëri juaj mbart peshë.

Qëndrimi juaj mbart kuptim.

Dhe guximi juaj mbart përgjegjësi – jo vetëm për veten tuaj, por edhe për ata që do të vijnë pas jush.

Ky moment do të kalojë. Por ajo që përfaqëson do të mbetet.

Sepse një komb nuk përcaktohet nga të drejtat që shkruan, por nga të drejtat që mbështet.

Dhe një popull nuk mbahet mend për atë që iu dha – por për atë që ishte i gatshëm të qëndronte.

Materialet e publikuara nga “Diaspora Shqiptare” janë të mbrojtura nga të drejtat e autorit. Rishpërndarja, riprodhimi, modifikimi apo përdorimi i tyre, i pjesshëm ose i plotë, pa lejen e shprehur të redaksisë, është i ndaluar dhe shkel ligjet mbi të drejtat e pronës intelektuale.

Nga Dita Arbri

Ka momente në jetën e një populli kur një kërkesë e thjeshtë zbulon një të vërtetë më të thellë.

Ajo që po dëshmojmë sot me studentët shqiptarë në Maqedoninë e Veriut nuk është thjesht një protestë për një provim. Është një qëndrim për dinjitet. Është një kujtesë se të drejtat, pasi të shkruhen në ligj, duhet të respektohen edhe në praktikë. Dhe është një provë – jo e studentëve – por e vetë shtetit.

Sepse asnjë popull nuk duhet të protestojë për atë që tashmë i përket.

Studentët po kërkojnë të drejtën për të dhënë Provimin e Jurisprudencës në gjuhën e tyre amtare shqipe. Kjo e drejtë nuk është e re. Nuk është e paqartë. Nuk është e diskutueshme. Është e bazuar në Kushtetutë, e forcuar nga Ligji për Përdorimin e Gjuhëve dhe e siguruar përmes Marrëveshjes historike Kornizë të Ohrit – një marrëveshje që solli stabilitet, ekuilibër dhe premtimin e barazisë.

E megjithatë, në vitin 2026, ata detyrohen të dalin në rrugë për ta mbrojtur atë.

Këtu duhet të ndalemi dhe të bëjmë një pyetje më të thellë: çfarë do të thotë kur një e drejtë ekziston në letër, por jo në realitet?

Do të thotë që barazia është reduktuar në një deklaratë, jo në një standard.

Do të thotë që besimi fillon të thyhet.

Do të thotë që një brez po mëson, edhe një herë, se të drejtat duhet të mbrohen – jo thjesht të merren.

Për shqiptarët, kjo nuk është e panjohur.

Gjatë historisë – qoftë në Kosovë, Çamëri, Mal të Zi apo Maqedoni të Veriut – populli ynë është vendosur shpesh në një pozicion ku identiteti duhej të mbrohej, jo thjesht të jetohej. Gjuha, në këto momente, nuk ka qenë kurrë vetëm një mjet komunikimi. Ka qenë mbijetesë. Ka qenë kujtesë. Ka qenë provë ekzistence.

T’i mohosh një populli të drejtën për të përdorur gjuhën e tij në jetën zyrtare nuk është një vendim i vogël administrativ. Është një deklaratë për vendin e tyre në shoqëri.

Dhe kjo është arsyeja pse ky moment ka rëndësi.

Por ka një të vërtetë tjetër me të cilën duhet të përballemi.

Ku janë zërat që iu besuan për të mbrojtur këto të drejta?

Udhëheqja nuk është një titull – është një përgjegjësi. Nuk matet me praninë gjatë momenteve të qeta, por me guximin gjatë atyre të vështira. Për një çështje kaq të qartë, kaq të bazuar ligjërisht dhe kaq moralisht të pamohueshme, heshtja nuk është neutralitet. Është mungesë. Dhe mungesa, në momente si kjo, bëhet një formë dështimi.

Populli shqiptar nuk ka nevojë për përfaqësues që flasin vetëm kur është e përshtatshme. Ata kanë nevojë për udhëheqës që qëndrojnë të vendosur kur është e nevojshme.

Në të njëjtën kohë, duhet të jemi të kujdesshëm që të mos lejojmë që kjo çështje të reduktohet në politikë. Të drejtat nuk janë mjete negociatash. Ato nuk janë instrumente për negociata. Ato janë themeli i dinjitetit. Dhe dinjiteti nuk i përket njërës parti apo tjetrës – ai i përket çdo qytetari.

Studentëve që janë sot në këmbë:

Ju nuk po protestoni thjesht për një provim.

Ju po mbroni një parim.

Ju po i kujtoni një kombi premtimet e tij.

Dhe pavarësisht nëse e kuptoni apo jo, ju po vazhdoni një traditë të gjatë të shqiptarëve që refuzuan të heshtnin kur të drejtat e tyre u vunë në pikëpyetje.

Zëri juaj mbart peshë.

Qëndrimi juaj mbart kuptim.

Dhe guximi juaj mbart përgjegjësi – jo vetëm për veten tuaj, por edhe për ata që do të vijnë pas jush.

Ky moment do të kalojë. Por ajo që përfaqëson do të mbetet.

Sepse një komb nuk përcaktohet nga të drejtat që shkruan, por nga të drejtat që mbështet.

Dhe një popull nuk mbahet mend për atë që iu dha – por për atë që ishte i gatshëm të qëndronte.