Nga Isuf B.Bajrami
Bashkëpunimi midis Rusisë dhe Iranit ka evoluar në një partneritet strategjik shumëdimensional, duke sfiduar sovranitetin e vendeve të Gjirit Persik dhe normat ndërkombëtare. Ky bashkëpunim përfshin këshillim ushtarak, transferim teknologjie dhe koordinim strategjik për militarizimin e ishujve Abu Musa, Tunb i Madh dhe Tunb i Vogël¹.
Roli i SHBA-së dhe Strategjitë Ndërkombëtare Kundër Ndikimit Rus dhe Iranian
Në këtë kontekst, Shtetet e Bashkuara të Amerikës (SHBA) luajnë një rol kyç si garantues i sigurisë rajonale dhe promovues i ligjit ndërkombëtar². Ky studim akademik synon të analizojë:
• kontekstin historik dhe juridik të ishujve të kontestuar;
• instrumentet ligjore ndërkombëtare;
• pasojat e bashkëpunimit rus–iranian;
• strategjitë aktive të SHBA-së dhe komunitetit ndërkombëtar.
1. Bazat Ligjore Ndërkombëtare dhe Sovraniteti
1.1 Charteri i Kombeve të Bashkuara (1945)
Charteri i OKB-së ndalon përdorimin e forcës kundër integritetit territorial të shteteve (Artikulli 2(4))³ dhe njeh të drejtën e vetëmbrojtjes individuale ose kolektive (Artikulli 51)⁴. SHBA përdor këto parime për të justifikuar prezencën e forcave detare në Gjirin Persik dhe koordinimin me vendet partnere për të parandaluar shkeljet territoriale nga Irani dhe Rusia⁵.
1.2 Konventa e Kombeve të Bashkuara për Ligjin e Detit (UNCLOS, 1982)
UNCLOS përcakton normat për sovranitetin mbi ujërat territoriale, lirinë e navigimit dhe zgjidhjen e mosmarrëveshjeve ndërkombëtare⁶.
• Artikulli 3 – Sovranitet mbi ujërat territoriale⁷.
• Artikulli 121(1‑2) – Statusi juridik i ishujve⁸.
• Artikujt 38‑45 – Liria e navigimit dhe tranziti ndërkombëtar (transit passage) në ngushticat ndërkombëtare⁹.
SHBA përdor këtë bazë për të garantuar kalimin e lirë detar në Ngushticën e Hormuzit dhe për të monitoruar aktivitetet ushtarake iraniane në ishujt strategjikë.
1.3 Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (ICJ)
Statuti i ICJ përcakton juridiksionin mbi mosmarrëveshjet ndërkombëtare që shtetet mund t’i referojnë gjykatës (Artikulli 36(1))¹⁰. SHBA mbështet referime të mundshme nga Emiratet e Bashkuara Arabe dhe vendet e tjera për të zgjidhur paqësisht kontestet e sovranitetit.
2. Sovraniteti dhe Kontesti i Ishujve Strategjikë
• Abu Musa, Tunb i Madh dhe Tunb i Vogël janë nën kontrollin iranian që nga viti 1971, por pretendohet nga Emiratet e Bashkuara Arabe¹¹.
• SHBA ka konsoliduar partneritetin me vendet e Gjirit për të mbrojtur lirinë e navigimit dhe për të monitoruar aktivizimin ushtarak iranian.
• Strategjia amerikane përfshin praninë detare, aleancat rajonale dhe koordinimin e inteligjencës për parandalimin e provokimeve dhe sulmeve.
3. Bashkëpunimi Rus–Iranian dhe Pasojat
• Rusia ofron këshilltarë ushtarakë, transferim teknologjie dhe mbështetje strategjike për Iranin¹².
• Kjo ka lehtësuar militarizimin e ishujve dhe kërcënimin e lirisë së navigimit.
• Pasojat për rendin ndërkombëtar përfshijnë destabilizimin e tregjeve energjetike dhe precedentë të ndryshimeve territoriale me forcë.
4. Strategjitë e SHBA-së Kundër Ndikimit Rus dhe Iranian
4.1 Instrumentet Juridike dhe Diplomatike
• Përdorimi i UNCLOS, Charterit të OKB-së dhe ICJ për të sfiduar veprimet e paligjshme¹³.
• Rezolutat e Këshillit të Sigurimit (Nenet 41‑42) për sanksione të targetuara¹⁴.
4.2 Strategjitë Politike dhe Ekonomike
• Koalicione rajonale për sigurinë dhe mbrojtjen e lirisë së kalimit detar.
• Sanksione kundër entiteteve që kontribuojnë në militarizimin e ishujve.
• Diplomaci multilaterale për të ruajtur balancën e fuqisë dhe për të siguruar zgjidhje paqësore.
4.3 Përfitimet e Strategjive Amerikane
• Redukton rrezikun e përshkallëzimeve ushtarake.
• Promovon stabilitetin energjetik global.
• Përforcon normat ndërkombëtare dhe besueshmërinë e institucioneve si OKB dhe UNCLOS.
5. Rekomandime Akademike dhe Strategjike
1. Rritja e mbikëqyrjes ndërkombëtare mbi aktivitetet ushtarake në ishujt e kontestuar.
2. Zgjerimi i partneriteteve multilaterale për të forcuar presionin mbi Rusinë dhe Iranin.
3. Përdorimi i instrumenteve ligjore për të dokumentuar dhe ndëshkuar çdo shkelje.
4. Diplomaci proactive me Turqinë, Pakistanin dhe vendet neutrale për zgjidhje paqësore.



