Emigracioni i paligjshëm, modeli i Shqipërisë dhe Gjykata e Drejtësisë së BE-së

E enjte, 19 Nëntor, 2026
E enjte, 19 Nëntor, 2026

Emigracioni i paligjshëm, modeli i Shqipërisë dhe Gjykata e Drejtësisë së BE-së

Në fund, Gjykata e Drejtësisë theksoi se, edhe nga këndvështrimi i rregullave dhe ligjit, modeli i Shqipërisë nuk funksionon. Delegimi i menaxhimit të emigracionit të parregullt – një tentativë që më parë e kishte bërë edhe Mbretëria e Bashkuar pa sukses – ka nxjerrë në pah që nga fillimi shumë mangësi: nga pajtueshmëria e diskutueshme me kuadrin ligjor të BE-së, tek boshllëqet në legjislacionin e brendshëm dhe shqetësimet e shumta lidhur me të drejtat e njeriut.

Vendimi i Gjykatës së Drejtësisë i 1 gushtit 2025, mbi mbrojtjen ndërkombëtare dhe përcaktimin e një vendi të tretë si një “vend i sigurt origjine” në thelb vendosi kundër qeverisë italiane – reagimi i së cilës ishte i shpejtë – e cila e kishte konsideruar zgjidhjen e ofruar nga Dekreti Legjislativ Nr. 158 i 23 tetorit 2024, si vendimtare në identifikimin e një “vendi të sigurt origjine”.

Gjykata sqaron se ligji i BE-së nuk e pengon një Shtet Anëtar të caktojë një vend të tretë si vend të sigurt origjine nëpërmjet një akti legjislativ, me kusht që një përcaktim i tillë t’i nënshtrohet një shqyrtimi efektiv gjyqësor të përputhshmërisë së tij thelbësore me kriteret dhe kushtet e përcaktuara nga ligji i BE-së (Shtojca I e Direktivës 2013/32). Gjykata thekson gjithashtu se të gjitha informacionet mbi të cilat bazohet përcaktimi duhet të jenë të arritshme për aplikantin, për ushtrimin efektiv të së drejtës së tij ose të saj për të kundërshtuar, dhe për gjykatën kompetente, për një vlerësim të plotë dhe të plotë të ligjshmërisë së masës së miratuar.

Çështja e L.C. dhe C.P., dy qytetarë të Republikës Popullore të Bangladeshit të shpëtuar në det dhe më pas të dërguar në Shqipëri dhe të mbajtur në qendrën e paraburgimit në Gjadër, kundërshtimi i të cilëve ndaj refuzimit të azilit nga autoritetet italiane u dëgjua nga Gjykata Evropiane e Drejtësisë, tregon kompleksitetin ligjor të çështjeve në diskutim dhe u sugjeron qeverive se në një Evropë të të drejtave, kërkimi i rrugëve të shkurtra rregullatore – veçanërisht në çështjet që kanë të bëjnë me mbrojtjen e integritetit dhe dinjitetit të personit – nuk është kurrë një ide e mirë, por nuk e lëviz aspak çështjen e qeverisjes politike të imigracionit të parregullt.

Për të adresuar çështjen, duket e përshtatshme të fillojmë me shkallën e fenomenit dhe shifrat zyrtare të tij. Sipas të dhënave nga Ministria e Brendshme italiane, që nga 4 gushti 2025, zbarkimet e regjistruara të emigrantëve të paligjshëm ishin 36,935, në përputhje me ato të regjistruara në të njëjtën datë në vitin 2024 (34,737), dhe më pak se gjysma, në bazë vjetore, e atyre të regjistruara në të gjithë vitin 2023 (92,628). Sekuenca historike afatgjatë nxjerr në pah kulme dhe rënie të konsiderueshme, të cilat mund t’i atribuohen në mënyrë të arsyeshme si natyrës dramatike ciklike të krizave që prekin zonat e botës më të ekspozuara ndaj fenomeneve migratore, ashtu edhe situatave të brendshme politike të kushtëzuara me hapje ose mbyllje më të madhe ndaj fenomenit. Që nga viti 2018, me përjashtim të vetëm të vitit 2022 (105,000 zbarkime), emigrantët e paligjshëm të regjistruar nuk e kanë tejkaluar pragun prej 61,000.

Tani, a është vërtet e mundur që 60,000 emigrantë të paligjshëm në vit të përbëjnë një alarm shoqëror të pakontrollueshëm në një vend që, siç e ka theksuar pikërisht kjo revistë, paraqet shifra mbresëlënëse të shenjës së kundërt të lidhura me fenomenin e rënies demografike dhe nevojën për fuqi punëtore?

Në Itali, “zgjidhja për Shqipërinë”, subjekt i vendimit të lartpërmendur, është përshkruar nga qeveria si çelësi për zgjidhjen e problemit të zbarkimeve të emigrantëve të paligjshëm. Presidentja Meloni e përshkroi atë në qershor të vitit të kaluar si “një model” dhe një “zgjidhje strukturore” për problemin për Evropën në tërësi. Në realitet, ndërtimi dhe ngritja në Shqipëri e dy qendrave të pritjes për emigrantët e paligjshëm që zbarkojnë në Itali i është përshtatur dhe vazhdon t’i përshtatet konsideratave të shumta të efektivitetit, efikasitetit dhe kosto-efektivitetit. Imazhi i anijes patrulluese Libra që lundronte solemnisht drejt Shqipërisë me gjashtëmbëdhjetë persona të dëshpëruar në bord (tetor 2024), katër prej të cilëve u kthyen më vonë në Itali sepse ishin të mitur ose viktima të torturës, nuk ishte pikërisht një shembull i efikasitetit gjeometrik. Dhe pasojat që erdhën, të mbushura me vendime, konflikte midis qeverisë dhe gjyqësorit, një dekret që imiton nga afër modelin anglez për të anashkaluar kundërshtimet e gjyqtarëve dhe shndërrimi pasues i qendrave të pritjes në CPR (Qendra Paraburgimi për Riatdhesim), të kompletuara me sqarime formale ligjore nga BE-ja, janë të gjitha elementë që, edhe para vendimit të Gjykatës së Drejtësisë, e dekurajuan qasjen italiane të shihej si e suksesshme.

Operacioni në Shqipëri, sipas projektit fillestar dhe dokumentacionit të paraqitur gjatë procesit të tenderimit për shërbimet, vlerësohet të kushtojë më shumë se 130 milionë euro. Një hetim nga “Post” raportoi se deri në 41 migrantë u transferuan në objektin e ndërtuar në Gjadër (me një kapacitet teorik prej 880), 16 prej të cilëve u kthyen në Itali për shkak të mungesës së kualifikimeve. Për objektin tjetër (në Shëngjin), nuk ka të dhëna zyrtare të azhornuara mbi shfrytëzimin e tij aktual, por asgjë nuk sugjeron se po funksionon më mirë, veçanërisht sipas raportit të publikuar korrikun e kaluar nga Action-Aid Italia në bashkëpunim me Universitetin e Barit. Pavarësisht mbulimit të gjerë gazetaresk mbi këtë temë, përgjithësisht shumë kritik, nuk mund të gjenden të dhëna zyrtare të azhornuara mbi situatën në dy qendrat e pritjes në Shqipëri.

Natyrisht, nuk mund të përqendrohemi thjesht në dështimin thelbësor të operacionit në Shqipëri ose në dështimin e operacionit të ngjashëm britanik të nisur nga Kryeministri britanik Sunak. E vetmja siguri është se emigracioni i paligjshëm duhet të adresohet. Dhe ka pak rrugë të mesme: ose ndërtojmë barrikada dhe parandalojmë zbarkimet, madje edhe në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare dhe parimet universale që detyrojnë shpëtimin në det për ata që janë në rrezik, ose bëjmë një përpjekje pragmatike dhe përpiqemi të hapim rrugë të reja, siç duhet të përpiqet gjithmonë politika. Mirëpritja bamirëse dhe ekumenike është detyra e Kishave dhe organizatave jofitimprurëse që punojnë me meritë drejt këtij qëllimi. Politika ka detyrën të bëjë një punë tjetër, duke shpikur zgjidhje që janë të realizueshme, të dobishme (socialisht dhe ekonomikisht) dhe të afta të kombinojnë një ndjenjë sigurie dhe kohezioni social. Slogani i mirëseardhjes në vetvete nuk është një përgjigje politike.

Disa marrëveshje me vendet e tranzitit, në vend që të jenë një dështim, kanë rezultuar të jenë kryevepra të hipokrizisë. Merrni parasysh memorandumin e famshëm Itali-Libi të vitit 2017, të sponsorizuar nga një qeveri e qendrës së majtë. Në qershor 2022, pas një hetimi në terren, një mision i OKB-së prodhoi një raport që dokumentonte se ndalimi arbitrar i migrantëve në Libi është një rutinë e ligë, me një pasojë tragjike të krimeve të tmerrshme kundër personit. Në një deklaratë zyrtare më 7 shtator, Gjykata Ndërkombëtare Penale njoftoi se kishte marrë “një gamë të gjerë informacionesh të besueshme që tregonin se migrantët dhe refugjatët në Libi i janë nënshtruar ndalimit arbitrar, vrasjeve të paligjshme, zhdukjeve me forcë, torturës, dhunës seksuale dhe gjinore, rrëmbimit, zhvatjes dhe punës së detyruar”.

Në vitet e fundit, ankesa të panumërta të ngjashme janë bërë nga Amnesty International, Save the Children, Mjekët pa Kufij, Human Rights Watch dhe dhjetëra organizata dhe institucione të tjera. Megjithatë, marrëveshja Itali-Libi vazhdon të financohet dhe rinovohet bujarisht.

Rivendosja e territoreve të braktisura: idealizëm apo shije praktike? Duke pasur parasysh se modeli i Shqipërisë nuk funksionon dhe protokolli Itali-Libi është thjesht formalizëm i tejzgjatur, pse të mos përpiqemi të imagjinojmë diçka tjetër – me një copë çmendurie vizionare, por edhe, në të njëjtën kohë, me një dozë të mirë pragmatizmi politik.

Njëzet vjet më parë, në një konferencë të titulluar “Vende Fantazmë. Territore të Fshehura të Italisë së Vogël”, Legambiente dokumentoi se mbi 5,000 fshatra të vegjël në vend, kryesisht në male dhe kodra, ishin në rrezik braktisjeje. Që atëherë, situata – edhe për shkak të kushteve klimatike në ndryshim – është përkeqësuar ndjeshëm, siç dëshmohet më së fundmi në një Raport të Legambiente të vitit 2024 plot ide dhe propozime frymëzuese.

Braktisja e tokës është një fenomen që ka ardhur duke u përkeqësuar, me pasoja të drejtpërdrejta në aspektin e përkeqësimit gradual dhe të pamëshirshëm të strukturës hidrogjeologjike të vendit. Ekziston qartë një lidhje e ngushtë dhe e dokumentuar mirë midis braktisjes së tokës dhe përkeqësimit gradual të saj. Nëse askush nuk interesohet për malet, ato shemben në luginë sepse mungon puna e përmbajtjes dhe mirëmbajtjes që gjithmonë e ka zënë popullsinë vendase; sepse tarracat shekullore po shkatërrohen; sepse muret prej guri të thatë që janë ngritur dhe mirëmbajtur për shekuj me radhë po shemben; sepse shpyllëzimi vazhdon, i nxitur nga neglizhenca, zjarret dhe mungesa e kontrollit njerëzor mbi tokën.

Të dhënat e ofruara nga Raporti i Tretë mbi Paqëndrueshmërinë Hidrogjeologjike (2021) nga Instituti Kombëtar për Mbrojtjen dhe Kërkimin Mjedisor (ISPRA) kanë konfirmuar tashmë se mbi 90% e bashkive italiane ishin të ekspozuara ndaj rreziqeve hidrogjeologjike, me 8 milionë banorë që banonin në bashki me rrezik të lartë. Sipas Këshillit Kombëtar të Inxhinierëve, gjatë çerek shekullit të fundit, shteti ka shpenzuar 20 miliardë euro për të adresuar problemin, pothuajse gjithmonë në rast emergjence. Vlerësimet më të rrepta i çojnë kostot vjetore të buxhetit publik gjatë dekadës së fundit për të riparuar dëmet e shkaktuara nga rrëshqitjet e dheut dhe përmbytjet në mbi 3 miliardë euro. Dhe në Raportin e saj të vitit 2024, ISPRA i rishikoi të gjithë faktorët e rrezikut lart, duke certifikuar, për shembull, se vetëm në tre vjet, rreziku i rrëshqitjeve të dheut është rritur me 15%.

Tani është e qartë se vetëm një pjesë e këtij rreziku është pasojë e drejtpërdrejtë e braktisjes së zonave malore dhe fshatrave; Megjithatë, është e qartë se shpopullimi në rritje i shumë zonave malore dhe rurale të vendit po shkakton një krizë mjedisore, karakteristikat e së cilës (rënia e zonave të kultivuara, braktisja e blegtorisë në lartësi të mëdha, më pak kujdes për shpatet malore, prania e reduktuar njerëzore) përkthehen në një rritje eksponenciale të emergjencave territoriale në rrjedhën e poshtme të lumit.

Mund të pyesni: çfarë lidhje ka e gjithë kjo me emigracionin e paligjshëm? Për t’iu përgjigjur një pyetjeje të tillë kërkohet një dozë e mirë vetëdrejtësie arrogante, të paktën e barabartë me atë që lejoi që marrëveshja me Libinë ose eksperimenti i Shqipërisë të festoheshin si ngjarje shpëtimtare.

Po sikur, në vend që të rezervohej një vend në një qendër pritjeje me një kosto prej të paktën 30-40 eurosh në ditë, pa perspektiva të tjera përveç refuzimit ose endacakllëkut të konsiderueshëm që shohim dhe dëshmojmë kudo, njerëzve të dëshpëruar që zbarkojnë ilegalisht në brigjet italiane (dhe akoma më shumë atyre që zbarkojnë me të drejtën e statusit të refugjatit) t’u kërkohej të përveshnin mëngët dhe të shkonin të rindërtonin ndonjë fshat të braktisur? Është e qartë se na duhen projekte pilot, moratoriume formale burokratike, korniza të përshtatshme sigurie, vlerësime në vend dhe madje edhe dëbim për ata që (duke mos i plotësuar kërkesat për pranim) shprehin mungesë vullneti për t’i pranuar ata. Është padyshim një rrezik që është ende i mundshëm, por duke pasur parasysh dështimin e kaq shumë zgjidhjeve të vendosura dhe nevojën jetike për rigjallërim në shumë pjesë të vendit, a është e mundur të imagjinohet një model Riace që rindërtohet në një laborator, të përpiqesh të investosh në imigracionin (madje edhe në imigracionin e paligjshëm) dhe të transformosh një problem në një mundësi?

A është vërtet iluzion i pastër të nisësh një eksperiment të kësaj natyre dhe të hartosh një grusht projektesh pilot të besuara mbikëqyrjes rigoroze publike, fryt i partneriteteve midis institucioneve kombëtare dhe lokale, me pjesëmarrjen e shoqatave të punëdhënësve, sindikatave, komuniteteve malore, organizatave vullnetare e kështu me radhë? Nëse imagjinata politike ka shkuar aq larg sa ta përshkruajë modelin shqiptar si një “zgjidhje strukturore”, është e lehtë të imagjinosh diçka tjetër pa u akuzuar për mendim të dëshiruar.

Nëse politika kufizohet vetëm në jetën e përditshme, ose më keq akoma, ndjek tendencat më të këqija të ndjenjës publike, ajo dështon në detyrën e saj thelbësore. Migrimi është një fenomen epokal. Në dekadën e parë të shekullit të njëzetë, shkalla e emigrimit nga Italia ishte 108 persona për mijë banorë, dyfishi i asaj të spanjollëve dhe portugezëve. Mes vështirësive të mëdha, padrejtësive të pallogaritshme dhe vuajtjeve të mëdha, këto flukse u metabolizuan dhe më pas madje u vlerësuan. Sigurisht, bota ka ndryshuar shumë që atëherë, por forcat që e nxisin këtë fenomen nuk janë ndryshe. Qeverisja e tij, edhe me aftësi vizionare, guxim dhe një shije për rrezik, është detyra e politikës së mirë. Të shohësh nga ana tjetër ose të mashtrosh veten duke menduar se mund t’i zhvendosësh problemet diku tjetër nuk është vetëm etikisht e papranueshme, por në planin afatgjatë, është fatale për vetë ekzistencën e komuniteteve tona të brishta dhe të plakura kombëtare. Nëse dikush nuk dëshiron ta bëjë këtë për arsye humanitare, le ta bëjë pa llogari.

Nga  Fernando Bruno

Përktheu dhe përshtati Diaspora Shqiptare

Materialet e publikuara nga “Diaspora Shqiptare” janë të mbrojtura nga të drejtat e autorit. Rishpërndarja, riprodhimi, modifikimi apo përdorimi i tyre, i pjesshëm ose i plotë, pa lejen e shprehur të redaksisë, është i ndaluar dhe shkel ligjet mbi të drejtat e pronës intelektuale.

Në fund, Gjykata e Drejtësisë theksoi se, edhe nga këndvështrimi i rregullave dhe ligjit, modeli i Shqipërisë nuk funksionon. Delegimi i menaxhimit të emigracionit të parregullt – një tentativë që më parë e kishte bërë edhe Mbretëria e Bashkuar pa sukses – ka nxjerrë në pah që nga fillimi shumë mangësi: nga pajtueshmëria e diskutueshme me kuadrin ligjor të BE-së, tek boshllëqet në legjislacionin e brendshëm dhe shqetësimet e shumta lidhur me të drejtat e njeriut.

Vendimi i Gjykatës së Drejtësisë i 1 gushtit 2025, mbi mbrojtjen ndërkombëtare dhe përcaktimin e një vendi të tretë si një “vend i sigurt origjine” në thelb vendosi kundër qeverisë italiane – reagimi i së cilës ishte i shpejtë – e cila e kishte konsideruar zgjidhjen e ofruar nga Dekreti Legjislativ Nr. 158 i 23 tetorit 2024, si vendimtare në identifikimin e një “vendi të sigurt origjine”.

Gjykata sqaron se ligji i BE-së nuk e pengon një Shtet Anëtar të caktojë një vend të tretë si vend të sigurt origjine nëpërmjet një akti legjislativ, me kusht që një përcaktim i tillë t’i nënshtrohet një shqyrtimi efektiv gjyqësor të përputhshmërisë së tij thelbësore me kriteret dhe kushtet e përcaktuara nga ligji i BE-së (Shtojca I e Direktivës 2013/32). Gjykata thekson gjithashtu se të gjitha informacionet mbi të cilat bazohet përcaktimi duhet të jenë të arritshme për aplikantin, për ushtrimin efektiv të së drejtës së tij ose të saj për të kundërshtuar, dhe për gjykatën kompetente, për një vlerësim të plotë dhe të plotë të ligjshmërisë së masës së miratuar.

Çështja e L.C. dhe C.P., dy qytetarë të Republikës Popullore të Bangladeshit të shpëtuar në det dhe më pas të dërguar në Shqipëri dhe të mbajtur në qendrën e paraburgimit në Gjadër, kundërshtimi i të cilëve ndaj refuzimit të azilit nga autoritetet italiane u dëgjua nga Gjykata Evropiane e Drejtësisë, tregon kompleksitetin ligjor të çështjeve në diskutim dhe u sugjeron qeverive se në një Evropë të të drejtave, kërkimi i rrugëve të shkurtra rregullatore – veçanërisht në çështjet që kanë të bëjnë me mbrojtjen e integritetit dhe dinjitetit të personit – nuk është kurrë një ide e mirë, por nuk e lëviz aspak çështjen e qeverisjes politike të imigracionit të parregullt.

Për të adresuar çështjen, duket e përshtatshme të fillojmë me shkallën e fenomenit dhe shifrat zyrtare të tij. Sipas të dhënave nga Ministria e Brendshme italiane, që nga 4 gushti 2025, zbarkimet e regjistruara të emigrantëve të paligjshëm ishin 36,935, në përputhje me ato të regjistruara në të njëjtën datë në vitin 2024 (34,737), dhe më pak se gjysma, në bazë vjetore, e atyre të regjistruara në të gjithë vitin 2023 (92,628). Sekuenca historike afatgjatë nxjerr në pah kulme dhe rënie të konsiderueshme, të cilat mund t’i atribuohen në mënyrë të arsyeshme si natyrës dramatike ciklike të krizave që prekin zonat e botës më të ekspozuara ndaj fenomeneve migratore, ashtu edhe situatave të brendshme politike të kushtëzuara me hapje ose mbyllje më të madhe ndaj fenomenit. Që nga viti 2018, me përjashtim të vetëm të vitit 2022 (105,000 zbarkime), emigrantët e paligjshëm të regjistruar nuk e kanë tejkaluar pragun prej 61,000.

Tani, a është vërtet e mundur që 60,000 emigrantë të paligjshëm në vit të përbëjnë një alarm shoqëror të pakontrollueshëm në një vend që, siç e ka theksuar pikërisht kjo revistë, paraqet shifra mbresëlënëse të shenjës së kundërt të lidhura me fenomenin e rënies demografike dhe nevojën për fuqi punëtore?

Në Itali, “zgjidhja për Shqipërinë”, subjekt i vendimit të lartpërmendur, është përshkruar nga qeveria si çelësi për zgjidhjen e problemit të zbarkimeve të emigrantëve të paligjshëm. Presidentja Meloni e përshkroi atë në qershor të vitit të kaluar si “një model” dhe një “zgjidhje strukturore” për problemin për Evropën në tërësi. Në realitet, ndërtimi dhe ngritja në Shqipëri e dy qendrave të pritjes për emigrantët e paligjshëm që zbarkojnë në Itali i është përshtatur dhe vazhdon t’i përshtatet konsideratave të shumta të efektivitetit, efikasitetit dhe kosto-efektivitetit. Imazhi i anijes patrulluese Libra që lundronte solemnisht drejt Shqipërisë me gjashtëmbëdhjetë persona të dëshpëruar në bord (tetor 2024), katër prej të cilëve u kthyen më vonë në Itali sepse ishin të mitur ose viktima të torturës, nuk ishte pikërisht një shembull i efikasitetit gjeometrik. Dhe pasojat që erdhën, të mbushura me vendime, konflikte midis qeverisë dhe gjyqësorit, një dekret që imiton nga afër modelin anglez për të anashkaluar kundërshtimet e gjyqtarëve dhe shndërrimi pasues i qendrave të pritjes në CPR (Qendra Paraburgimi për Riatdhesim), të kompletuara me sqarime formale ligjore nga BE-ja, janë të gjitha elementë që, edhe para vendimit të Gjykatës së Drejtësisë, e dekurajuan qasjen italiane të shihej si e suksesshme.

Operacioni në Shqipëri, sipas projektit fillestar dhe dokumentacionit të paraqitur gjatë procesit të tenderimit për shërbimet, vlerësohet të kushtojë më shumë se 130 milionë euro. Një hetim nga “Post” raportoi se deri në 41 migrantë u transferuan në objektin e ndërtuar në Gjadër (me një kapacitet teorik prej 880), 16 prej të cilëve u kthyen në Itali për shkak të mungesës së kualifikimeve. Për objektin tjetër (në Shëngjin), nuk ka të dhëna zyrtare të azhornuara mbi shfrytëzimin e tij aktual, por asgjë nuk sugjeron se po funksionon më mirë, veçanërisht sipas raportit të publikuar korrikun e kaluar nga Action-Aid Italia në bashkëpunim me Universitetin e Barit. Pavarësisht mbulimit të gjerë gazetaresk mbi këtë temë, përgjithësisht shumë kritik, nuk mund të gjenden të dhëna zyrtare të azhornuara mbi situatën në dy qendrat e pritjes në Shqipëri.

Natyrisht, nuk mund të përqendrohemi thjesht në dështimin thelbësor të operacionit në Shqipëri ose në dështimin e operacionit të ngjashëm britanik të nisur nga Kryeministri britanik Sunak. E vetmja siguri është se emigracioni i paligjshëm duhet të adresohet. Dhe ka pak rrugë të mesme: ose ndërtojmë barrikada dhe parandalojmë zbarkimet, madje edhe në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare dhe parimet universale që detyrojnë shpëtimin në det për ata që janë në rrezik, ose bëjmë një përpjekje pragmatike dhe përpiqemi të hapim rrugë të reja, siç duhet të përpiqet gjithmonë politika. Mirëpritja bamirëse dhe ekumenike është detyra e Kishave dhe organizatave jofitimprurëse që punojnë me meritë drejt këtij qëllimi. Politika ka detyrën të bëjë një punë tjetër, duke shpikur zgjidhje që janë të realizueshme, të dobishme (socialisht dhe ekonomikisht) dhe të afta të kombinojnë një ndjenjë sigurie dhe kohezioni social. Slogani i mirëseardhjes në vetvete nuk është një përgjigje politike.

Disa marrëveshje me vendet e tranzitit, në vend që të jenë një dështim, kanë rezultuar të jenë kryevepra të hipokrizisë. Merrni parasysh memorandumin e famshëm Itali-Libi të vitit 2017, të sponsorizuar nga një qeveri e qendrës së majtë. Në qershor 2022, pas një hetimi në terren, një mision i OKB-së prodhoi një raport që dokumentonte se ndalimi arbitrar i migrantëve në Libi është një rutinë e ligë, me një pasojë tragjike të krimeve të tmerrshme kundër personit. Në një deklaratë zyrtare më 7 shtator, Gjykata Ndërkombëtare Penale njoftoi se kishte marrë “një gamë të gjerë informacionesh të besueshme që tregonin se migrantët dhe refugjatët në Libi i janë nënshtruar ndalimit arbitrar, vrasjeve të paligjshme, zhdukjeve me forcë, torturës, dhunës seksuale dhe gjinore, rrëmbimit, zhvatjes dhe punës së detyruar”.

Në vitet e fundit, ankesa të panumërta të ngjashme janë bërë nga Amnesty International, Save the Children, Mjekët pa Kufij, Human Rights Watch dhe dhjetëra organizata dhe institucione të tjera. Megjithatë, marrëveshja Itali-Libi vazhdon të financohet dhe rinovohet bujarisht.

Rivendosja e territoreve të braktisura: idealizëm apo shije praktike? Duke pasur parasysh se modeli i Shqipërisë nuk funksionon dhe protokolli Itali-Libi është thjesht formalizëm i tejzgjatur, pse të mos përpiqemi të imagjinojmë diçka tjetër – me një copë çmendurie vizionare, por edhe, në të njëjtën kohë, me një dozë të mirë pragmatizmi politik.

Njëzet vjet më parë, në një konferencë të titulluar “Vende Fantazmë. Territore të Fshehura të Italisë së Vogël”, Legambiente dokumentoi se mbi 5,000 fshatra të vegjël në vend, kryesisht në male dhe kodra, ishin në rrezik braktisjeje. Që atëherë, situata – edhe për shkak të kushteve klimatike në ndryshim – është përkeqësuar ndjeshëm, siç dëshmohet më së fundmi në një Raport të Legambiente të vitit 2024 plot ide dhe propozime frymëzuese.

Braktisja e tokës është një fenomen që ka ardhur duke u përkeqësuar, me pasoja të drejtpërdrejta në aspektin e përkeqësimit gradual dhe të pamëshirshëm të strukturës hidrogjeologjike të vendit. Ekziston qartë një lidhje e ngushtë dhe e dokumentuar mirë midis braktisjes së tokës dhe përkeqësimit gradual të saj. Nëse askush nuk interesohet për malet, ato shemben në luginë sepse mungon puna e përmbajtjes dhe mirëmbajtjes që gjithmonë e ka zënë popullsinë vendase; sepse tarracat shekullore po shkatërrohen; sepse muret prej guri të thatë që janë ngritur dhe mirëmbajtur për shekuj me radhë po shemben; sepse shpyllëzimi vazhdon, i nxitur nga neglizhenca, zjarret dhe mungesa e kontrollit njerëzor mbi tokën.

Të dhënat e ofruara nga Raporti i Tretë mbi Paqëndrueshmërinë Hidrogjeologjike (2021) nga Instituti Kombëtar për Mbrojtjen dhe Kërkimin Mjedisor (ISPRA) kanë konfirmuar tashmë se mbi 90% e bashkive italiane ishin të ekspozuara ndaj rreziqeve hidrogjeologjike, me 8 milionë banorë që banonin në bashki me rrezik të lartë. Sipas Këshillit Kombëtar të Inxhinierëve, gjatë çerek shekullit të fundit, shteti ka shpenzuar 20 miliardë euro për të adresuar problemin, pothuajse gjithmonë në rast emergjence. Vlerësimet më të rrepta i çojnë kostot vjetore të buxhetit publik gjatë dekadës së fundit për të riparuar dëmet e shkaktuara nga rrëshqitjet e dheut dhe përmbytjet në mbi 3 miliardë euro. Dhe në Raportin e saj të vitit 2024, ISPRA i rishikoi të gjithë faktorët e rrezikut lart, duke certifikuar, për shembull, se vetëm në tre vjet, rreziku i rrëshqitjeve të dheut është rritur me 15%.

Tani është e qartë se vetëm një pjesë e këtij rreziku është pasojë e drejtpërdrejtë e braktisjes së zonave malore dhe fshatrave; Megjithatë, është e qartë se shpopullimi në rritje i shumë zonave malore dhe rurale të vendit po shkakton një krizë mjedisore, karakteristikat e së cilës (rënia e zonave të kultivuara, braktisja e blegtorisë në lartësi të mëdha, më pak kujdes për shpatet malore, prania e reduktuar njerëzore) përkthehen në një rritje eksponenciale të emergjencave territoriale në rrjedhën e poshtme të lumit.

Mund të pyesni: çfarë lidhje ka e gjithë kjo me emigracionin e paligjshëm? Për t’iu përgjigjur një pyetjeje të tillë kërkohet një dozë e mirë vetëdrejtësie arrogante, të paktën e barabartë me atë që lejoi që marrëveshja me Libinë ose eksperimenti i Shqipërisë të festoheshin si ngjarje shpëtimtare.

Po sikur, në vend që të rezervohej një vend në një qendër pritjeje me një kosto prej të paktën 30-40 eurosh në ditë, pa perspektiva të tjera përveç refuzimit ose endacakllëkut të konsiderueshëm që shohim dhe dëshmojmë kudo, njerëzve të dëshpëruar që zbarkojnë ilegalisht në brigjet italiane (dhe akoma më shumë atyre që zbarkojnë me të drejtën e statusit të refugjatit) t’u kërkohej të përveshnin mëngët dhe të shkonin të rindërtonin ndonjë fshat të braktisur? Është e qartë se na duhen projekte pilot, moratoriume formale burokratike, korniza të përshtatshme sigurie, vlerësime në vend dhe madje edhe dëbim për ata që (duke mos i plotësuar kërkesat për pranim) shprehin mungesë vullneti për t’i pranuar ata. Është padyshim një rrezik që është ende i mundshëm, por duke pasur parasysh dështimin e kaq shumë zgjidhjeve të vendosura dhe nevojën jetike për rigjallërim në shumë pjesë të vendit, a është e mundur të imagjinohet një model Riace që rindërtohet në një laborator, të përpiqesh të investosh në imigracionin (madje edhe në imigracionin e paligjshëm) dhe të transformosh një problem në një mundësi?

A është vërtet iluzion i pastër të nisësh një eksperiment të kësaj natyre dhe të hartosh një grusht projektesh pilot të besuara mbikëqyrjes rigoroze publike, fryt i partneriteteve midis institucioneve kombëtare dhe lokale, me pjesëmarrjen e shoqatave të punëdhënësve, sindikatave, komuniteteve malore, organizatave vullnetare e kështu me radhë? Nëse imagjinata politike ka shkuar aq larg sa ta përshkruajë modelin shqiptar si një “zgjidhje strukturore”, është e lehtë të imagjinosh diçka tjetër pa u akuzuar për mendim të dëshiruar.

Nëse politika kufizohet vetëm në jetën e përditshme, ose më keq akoma, ndjek tendencat më të këqija të ndjenjës publike, ajo dështon në detyrën e saj thelbësore. Migrimi është një fenomen epokal. Në dekadën e parë të shekullit të njëzetë, shkalla e emigrimit nga Italia ishte 108 persona për mijë banorë, dyfishi i asaj të spanjollëve dhe portugezëve. Mes vështirësive të mëdha, padrejtësive të pallogaritshme dhe vuajtjeve të mëdha, këto flukse u metabolizuan dhe më pas madje u vlerësuan. Sigurisht, bota ka ndryshuar shumë që atëherë, por forcat që e nxisin këtë fenomen nuk janë ndryshe. Qeverisja e tij, edhe me aftësi vizionare, guxim dhe një shije për rrezik, është detyra e politikës së mirë. Të shohësh nga ana tjetër ose të mashtrosh veten duke menduar se mund t’i zhvendosësh problemet diku tjetër nuk është vetëm etikisht e papranueshme, por në planin afatgjatë, është fatale për vetë ekzistencën e komuniteteve tona të brishta dhe të plakura kombëtare. Nëse dikush nuk dëshiron ta bëjë këtë për arsye humanitare, le ta bëjë pa llogari.

Nga  Fernando Bruno

Përktheu dhe përshtati Diaspora Shqiptare