Pas gati gjashtë vitesh pritjeje, pengesash burokratike dhe debateve publike, “Çelësi i Monteverginës”, vepra monumentale e artistit të njohur shqiptar Alfred Mirashi – Milot, do të vendoset më në fund në Monteverde, një nga fshatrat më të bukur të Italisë. Skulptura, e realizuar në çelik cor-ten, konsiderohet si më e madhja e këtij lloji në Evropë dhe është e mbushur me simbolikë: një çelës i përdredhur, i paaftë për të mbyllur ndonjë derë, i kthyer kështu në një metaforë të fortë për hapjen, mikpritjen dhe shpresën.
Projekti i kësaj vepre nisi nën drejtimin e ish-presidentit të Provincës së Avellinos, Domenico Biancardi, si pjesë e punimeve për ndërtimin e Polos Enologjik të qytetit të Abellinum dhe Bassa Valle del Sabato. Fillimisht ishte menduar që skulptura të vendosej në rrethrrotullimin e madh të Mercoglianos, pranë daljes “Avellino Ovest”, në një vend që do të përfaqësonte “portën hyrëse” të rajonit. Megjithatë, pas vonesave të shkaktuara nga pandemia, në dhjetor 2021 ndërhyrja u bllokua nga Soprintendenza e Arteve dhe Peizazhit të Avellinos dhe Salernos, e cila e konsideroi veprën si të papërshtatshme për mjedisin, me argumentin se “interferon dhe dominon peizazhin që e rrethon”.
Pas kësaj, për një periudhë të shkurtër u diskutua mundësia e vendosjes së saj pranë nyjës “Montoro Nord” të lidhjes autostradale Salerno–Avellino, por inspektimet teknike zbuluan se zona nuk ishte e përshtatshme. Situata mbeti pezull për vite, ndërsa Milot vazhdoi aktivitetin e tij artistik ndërkombëtar, duke ekspozuar në shumë vende dhe duke marrë çmime të rëndësishme, përfshirë një ekspozitë të pritshme në Guangdong Museum of Art në Kinën Jugore në vjeshtën e ardhshme.
Vendimi përfundimtar erdhi më 5 gusht 2025, me miratimin nga Provinca e Avellinos të marrëveshjes me bashkinë e Monteverdes për instalimin e skulpturës në këtë zonë, e cila përshkruhet si “porta lindore” e Irpinias. Ky vendim u arrit falë iniciativës së administratës lokale të drejtuar nga kryetari Antonio Vella, e cila shprehu gatishmërinë për të mirëpritur veprën, duke përfaqësuar kështu vlerat e mikpritjes dhe përfshirjes. Për këtë projekt janë planifikuar rreth 90 mijë euro për instalimin dhe sistemimin e hapësirës përreth.
Forma e “Çelësit të Monteverginës” është frymëzuar nga tre harkadat e Abacisë së Monteverginës, ndërsa “kapaku” i saj kujton siluetën e një kalaje – një detaj i menduar nga artisti për të simbolizuar faktin se çdo fshat i Irpinias ka një kështjellë. Pjesa e harkuar e çelësit ngjan me një djep, duke përfaqësuar kështu mikpritjen mesdhetare. Materiali cor-ten, që ndryshket me kalimin e kohës, është zgjedhur jo vetëm për qëndrueshmërinë e tij, por edhe për kuptimin simbolik të “çelësit të papërdorshëm” – një objekt që nuk mbyll, por hap.
“Jam i mbushur me gëzim – tha Milot – sepse më në fund do të shoh veprën e realizuar. Monteverde është një vend i mrekullueshëm, jo rastësisht një nga fshatrat më të bukur të Italisë. Jam i lumtur që administrata vendosi ta mirëpresë këtë vepër. Pres me padurim të jem i përfshirë në të gjitha fazat: nga zgjedhja e saktë e vendit, te mënyra e instalimit dhe kompozimi final.”
Edhe kryetari i bashkisë, Antonio Vella, u shpreh entuziast: “Një vepër e dedikuar hapjes dhe përfshirjes nuk mund të gjente një vend më të përshtatshëm. Monteverde është porta hyrëse e Irpinias, si gjeografikisht ashtu edhe simbolikisht. Skulptura nuk është vetëm e bukur, por përfaqëson plotësisht vlerat tona. Ky është një mesazh që do të tejkalojë kufijtë tanë lokalë.”
Qëllimi i bashkisë është që inaugurimi të mbahet më 12 tetor 2025, në kuadër të “Alzheimer Fest”, një ngjarje kombëtare me 14 etapa në mbarë Italinë për sensibilizimin ndaj kësaj sëmundjeje, ku Monteverde do të jetë e vetmja ndalesë në rajonin e Campanias.
Vendosja e “Çelësit të Milotit” jo vetëm që do të pasurojë estetikisht Monteverden, por edhe do të forcojë imazhin e saj si një qendër që promovon kulturën, solidaritetin dhe bukurinë, duke e kthyer në një destinacion të rëndësishëm për vizitorët dhe dashamirësit e artit bashkëkohor.




