Kush ishte Tania – E dashura moldave e Mbretit Zog?

E diel, 22 Nëntor, 2026
E diel, 22 Nëntor, 2026

Kush ishte Tania – E dashura moldave e Mbretit Zog?

Nga Ndrek Gjini, Irlandë

Tania Visirova, balerina pariziane që jetoi në hijen e Mbretit Zog: Dashuria sekrete, dhuratat mbretërore, toka në Xhafzotaj dhe përpjekja për pension nga shteti shqiptar.

Historia e Tania Visirovës është një nga episodet më pak të njohura, por më intriguese, të jetës private të Mbretit Ahmet Zogu I.

Një grua që nisi jetën si emigrante e varfër në Paris, u bë pjesë e skenës së famshme të kabareve franceze, përfundoi në Shqipëri në fund të viteve 1920 dhe, sipas kujtimeve të saj, për disa vite jetoi në një marrëdhënie të veçantë dashurie me mbretin shqiptar.

Por historia e saj nuk përfundon me largimin nga Shqipëria. Dekada më vonë, në vitin 1977, ajo do të paraqitej pranë përfaqësisë diplomatike shqiptare në Francë, duke kërkuar pension nga shteti shqiptar dhe duke u interesuar për një pronë që pretendonte se ia kishte dhuruar Ahmet Zogu.

Kjo është një histori që përfshin dashurinë, pushtetin, luksin, jetën e oborrit mbretëror shqiptar, emigracionin, kujtimet personale dhe një çështje pronësie që duket se nuk u zgjidh kurrë.

  1. Kush ishte Tania Visirova?

Tania Visirova, emri i skenës i Tatiana Fomova-Stonovskaya, lindi në vitin 1908, në Besarabi, një territor që sot përfshihet në Moldavi.

Në disa burime përmendet qyteti i Kishinevit, sot Chișinău, ndërsa në të tjera jepen variante të ndryshme për vendlindjen e saj.

Ajo vinte nga një familje me origjinë të përzier. Sipas biografisë së saj franceze, babai ishte me origjinë ruso-polake, ndërsa nëna rumuno-moldave. Në familjen e saj përmendet edhe një gjyshe nga ana e babait me origjinë kineze.

Jeta e saj e hershme u ndërpre nga trazirat dhe pasojat e Revolucionit Bolshevik. Familja u përball me vështirësi, largime dhe pasiguri, ndërsa Tania dhe nëna e saj përfundimisht u drejtuan drejt Francës.

Në vitin 1927, Tania mbërriti në Paris. Ajo ishte e re, pa pasuri dhe me nevojën për të siguruar jetesën. Fillimisht pozoi për artistë dhe fotografë, përpara se të hynte në botën e spektaklit dhe të kabareve.

Burimet franceze e përshkruajnë si një grua me bukuri të jashtëzakonshme, e cila shumë shpejt u bë një figurë e njohur në skenën pariziane.

  1. Nga emigrante e varfër në një nga figurat e kabareve të Parisit

Në Paris, Tania Visirova u përfshi në botën e spektaklit, ku punoi si modele dhe më pas si kërcimtare.

Ajo u bë pjesë e Folies-Bergère, një nga institucionet më të famshme të spektaklit në Paris, të njohur për revistat muzikore, kërcimin, kostumet ekstravagante dhe performancat që tërhiqnin publikun e elitës së kohës.

Në atë periudhë, Tania u njoh me pseudonimin “La Visirova” dhe, sipas shtypit francez, u konsiderua një nga femrat më të bukura të skenës pariziane.

Një artikull i gazetës Le Monde, i botuar më 19 dhjetor 1980, e riktheu atë në vëmendjen e publikut francez. Artikulli, me titull “La Vierge des Folies-Bergère”, e përshkruante Visirovën si një grua që dikur kishte qenë e bukur, e famshme dhe e pasur, por që në pleqëri jetonte e vetmuar dhe në kushte modeste.

Gazeta franceze theksonte se ajo kishte një kujtesë të jashtëzakonshme dhe se ishte rrëfyer për jetën e saj te gazetarja Maria Craipeau.

Ky artikull është një burim i rëndësishëm, sepse tregon se historia e Visirovës nuk është vetëm një rrëfim i përsëritur nga media shqiptare. Ajo ishte gjithashtu një figurë që u intervistua dhe u dokumentua në Francë, në fund të jetës së saj.

  1. Si përfundoi Tania Visirova në Shqipëri?

Sipas rrëfimit të saj, në vitin 1929 Tania mori një ofertë për të ardhur në Shqipëri.

Ajo mendonte se ishte kontraktuar për të kërcyer në një teatër në Tiranë, në kuadër të aktiviteteve të organizuara për mbretërinë shqiptare.

Në disa versione të historisë përmendet se kontrata ishte për një periudhë të kufizuar, ndërsa pagesa ishte shumë e lartë për kohën.

Tania pranoi ofertën.

Ajo mbërriti në Shqipëri në gusht të vitit 1929. Sipas rrëfimit të publikuar nga një diplomat, ardhja e saj ishte e lidhur me një kontratë të nënshkruar për një angazhim artistik, por situata ndryshoi shpejt.

Në vend që të përfundonte angazhimin e saj si kërcimtare dhe të kthehej në Paris, Tania u vendos në Shqipëri dhe u bë pjesë e jetës private të Mbretit Ahmet Zogu.

Në disa burime thuhet se ajo u mbajt në një rezidencë në Durrës, ku mbreti e vizitonte dhe ku, sipas rrëfimit të saj, marrëdhënia dashurore mes tyre u zhvillua gradualisht.

  1. Një marrëdhënie që zgjati disa vite

Tania Visirova dhe Ahmet Zogu, sipas rrëfimeve të vetë asaj , -“jetuam në një marrëdhënie dashurie që zgjati nga viti 1929 deri në vitin 1932 ose 1933.”

Burimet nuk janë plotësisht të njëjta në përcaktimin e kohëzgjatjes. Disa flasin për tre vite, ndërsa të tjera për katër vite.

Kjo mospërputhje mund të lidhet me mënyrën se si llogaritet periudha: nga mbërritja e saj në Shqipëri, nga fillimi i bashkëjetesës, apo deri në largimin përfundimtar.

Sidoqoftë, duket se marrëdhënia nuk ishte një episod i shkurtër. Ajo zgjati për një periudhë të konsiderueshme dhe, sipas burimeve, Tania u bë një nga gratë më të afërta me mbretin gjatë kësaj periudhe.

Megjithatë, ajo nuk u bë mbretëreshë.

Marrëdhënia nuk u formalizua me martesë zyrtare.

  1. “Bënim dashuri me orar” – rrëfimi personal i Visirovës

Një nga pjesët më të veçanta të historisë së Tania Visirovës është rrëfimi i saj mbi marrëdhënien intime me Mbretin Zog.

Në një intervistë dhe rrëfim të publikuar shumë vite më vonë, ajo përshkruante marrëdhënien si një lidhje ku, sipas saj, edhe intimiteti ishte i ndikuar nga protokolli dhe rutina e jetës mbretërore.

Në një rrëfimin, ajo shprehet se:

“Protokolli parashikonte dhe orët tona të dashurisë.”

Ajo përshkruante takimet, shëtitjet, drekat dhe kohën që kalonte me mbretin, por gjithashtu shprehte pakënaqësi për mënyrën se si marrëdhënia dhe takimet ishin të  mire organizuara.

Në një tjetër pjesë të rrëfimit, ajo thotë se Zogu kishte një dobësi të madhe për të, por se protokolli dhe detyrimet e funksionit mbretëror shpesh dominonin jetën e tyre private.

Është e rëndësishme të theksohet se këto janë dëshmi personale të Visirovës, të regjistruara dhe të publikuara shumë vite pas ngjarjeve. Ato nuk janë dokumente zyrtare të oborrit mbretëror.

Megjithatë, ato përbëjnë një burim të rëndësishëm për të kuptuar se si ajo e kujtonte dhe e interpretonte marrëdhënien e saj me mbretin.

  1. Pse nuk u bë gruaja zyrtare e Mbretit Zog?

Një nga pyetjet më interesante të kësaj historie është pse Tania Visirova, pavarësisht marrëdhënies së saj të gjatë me mbretin, nuk u bë bashkëshortja e tij zyrtare.

Në rrëfimet e publikuara përmendet se familja e Mbretit Zog, veçanërisht nëna e tij, nuk e pranonte mundësinë që ai të martohej me një grua që nuk ishte myslimane.

Në disa versione, Tania thotë se mbreti kishte premtuar se nuk do të martohej me të për sa kohë nëna e tij të ishte gjallë.

Ky faktor, sipas rrëfimeve të saj, ishte një nga arsyet që marrëdhënia nuk u formalizua.

Këtu duhet të jemi të kujdesshëm: pasi këtë nuk e kemi nga burimet që kemi shqyrtuar, apo nga ndonjë një dokument zyrtar mbretëror që mund ta vërtetojë një premtim të tillë. Ky element vjen nga rrëfimet e mëvonshme të Visirovës në librin e saj.

  1. Dhuratat e Mbretit: Bizhuteri, para dhe një pronë në Xhafzotaj

Një nga aspektet më të rëndësishme të historisë është çështja e dhuratave që Tania Visirova pretendonte se kishte marrë nga Ahmet Zogu.

Sipas disa burimeve, ajo mori:

  • Bizhuteri të çmuara;
  • Para;
  • Dhurata personale;
  • Një unazë diamanti;
  • Një pronë në Shqipëri.

Në biografinë franceze të Visirovës përmendet një unazë me diamant prej rreth 7.5 karatësh, që thuhet se iu dha nga Zogu për ditëlindjen e saj të 21-të.

Një tjetër element i përsëritur në burimet e kohës është dhurimi i 10.000 metrave katrorë tokë në Xhafzotaj, në zonën e Durrësit.

Në disa artikuj, sipërfaqja përshkruhet si 10 hektarë, por këtu ka një mospërputhje të rëndësishme:

  • 10.000 metra katrorë = 1 hektar;
  • 10 hektarë = 100.000 metra katrorë.

Pra, burimet që përmendin 10.000 m² dhe ato që përmendin 10 ha nuk janë duke dhënë të njëjtën sipërfaqe.

Kjo është një mospërputhje që duhet sqaruar përmes dokumenteve të pronësisë, nëse ato ekzistojnë.

Nuk duhet të paraqitet automatikisht si fakt i provuar se Tania zotëronte 10 hektarë tokë. Ajo që mund të thuhet është se në rrëfimet e saj dhe në artikujt e mëvonshëm përmendet një dhuratë toke në Xhafzotaj, por sipërfaqja ndryshon sipas burimit.

  1. Një detaj veçanërisht interesant: Tania kërkoi ndihmë nga shteti shqiptar në vitin 1977

Kjo është një nga pjesët më interesante dhe më pak të njohura të historisë.

Në vitin 1977, shumë dekada pas largimit nga Shqipëria, Tania Visirova u paraqit pranë ambasadës shqiptare në Francë.

Në atë kohë, diplomati Idajet Hoxha ishte Sekretar i Parë dhe Konsull i Përgjithshëm në përfaqësinë shqiptare.

Sipas rrëfimit të tij, Tania kërkoi:

  1. Një pension nga shteti shqiptar;
  2. Njohjen e statusit të saj si ish-partnere e Mbretit Zog;
  3. Ndihmë lidhur me një pronë në Shqipëri;
  4. Mundësinë për të shitur tokën që pretendonte se kishte marrë si dhuratë nga Ahmet Zogu.

Kjo është një pjesë që e ndryshon ndjeshëm perspektivën e historisë.

Tania nuk ishte thjesht një grua që kishte pasur një lidhje me një mbret dhe më pas ishte zhdukur nga historia. Dekada më vonë, ajo ende kishte një lidhje të pretenduar juridike dhe ekonomike me Shqipërinë.

Sipas Idajet Hoxhës, ajo kishte interes për tokën në Durrës që, sipas saj, Zogu ia kishte dhuruar me dokument.

Diplomati e ndoqi çështjen, por, sipas rrëfimit të publikuar, problemi nuk u zgjidh.

Kjo ngre një pyetje historike dhe juridike shumë interesante:

A ekzistonte një dokument real dhurimi i tokës nga Ahmet Zogu për Tania Visirovën dhe çfarë ndodhi me atë pronë pas largimit të saj nga Shqipëria?

Nga burimet publike që kemi shqyrtuar, nuk kemi arritur të gjejmë vetë dokumentin e dhurimit, një regjistrim të plotë të pronës apo një vendim që vërteton se ajo e zotëronte juridikisht tokën.

Prandaj, kjo mbetet një çështje që kërkon kërkim të mëtejshëm në arkiva.

  1. Tania Visirova dhe atentati ndaj Mbretit Zog në Vjenë

Një tjetër element interesant i kësaj historie është lidhja e saj me episodet e jetës së Mbretit Zog jashtë Shqipërisë.

Në një artikull të vitit 2012, diplomati Idajet Hoxha përmend se, ndërsa po shihte pamje filmike të një atentati ndaj Mbretit Zog në Vjenë në vitin 1931, vuri re një grua pranë mbretit, të cilën e identifikoi si Tania Visirova.

Ky episod është përdorur si një nga elementet që e shtynë atë të kërkonte më shumë informacion për marrëdhënien e Visirovës me Zogun.

Megjithatë, për ta konsideruar këtë si provë përfundimtare të identitetit të gruas në film, duhet të verifikohen vetë pamjet filmike, fotografia dhe identifikimi i personit.

Ky është një drejtim i rëndësishëm për kërkim të mëtejshëm, sepse dokumentet filmike të kohës mund të ofrojnë një dëshmi vizuale të pranisë së Visirovës në rrethin e Mbretit Zog.

  1. Rrëfimi i saj u bë libër: “Du Caucase aux Folies-Bergère”

Një nga burimet kryesore për jetën e Tania Visirovës është libri:

Tania Visirova: Du Caucase aux Folies-Bergère

Autorja është Maria Craipeau, ndërsa libri u botua në vitin 1980 nga botuesi Mazarine.

Libri përmban rreth 241–260 faqe, në varësi të edicionit, dhe bazohet në rrëfimin e Visirovës për jetën e saj.

Titulli mund të përkthehet:

“Tania Visirova: Nga Kaukazi në Folies-Bergère.”

Libri përshkruan rrugëtimin e saj nga fëmijëria, emigrimi, jeta në Paris, karriera në kabare, marrëdhënia me mbretin Zog dhe jetën pas largimit nga Shqipëria.

Sipas përshkrimit bibliografik të librit, ajo ishte një vajzë e familjes së mirë, por jeta e saj u përmbys nga revolucioni rus, varfëria dhe emigrimi. Në Paris, ajo u bë fillimisht modele dhe më pas figurë e njohur e skenës.

Ky libër është veçanërisht i rëndësishëm sepse historia e saj nuk u dokumentua vetëm nga gazetarët shumë vite më vonë, por Visirova e kishte rrëfyer jetën e saj në Francë, përpara se historia të përhapej gjerësisht në media.

  1. Gazetat franceze

Le Monde e dokumentoi jetën e saj në vitin 1980

Më 19 dhjetor 1980, gazeta franceze Le Monde publikoi artikullin:

“La Vierge des Folies-Bergère”

Artikulli i Colette Godard përshkruan Tania Visirovën në vitet e fundit të jetës.

Sipas gazetës, dikur ajo ishte një femër e bukur dhe e famshme në Paris, ndërsa në pleqëri ishte një grua e vetmuar, e varfër dhe jetonte me kujtime të jashtëzakonshme.

Artikulli përmend gjithashtu lidhjen e saj me Mbretin Zog të Shqipërisë.

Ky burim është i rëndësishëm për disa arsye:

  • Është botuar në një gazetë të njohur franceze;
  • Është shkruar gjatë jetës së Visirovës;
  • E konfirmon se ajo ishte një person real dhe një figurë e njohur e Parisit;
  • Përmend marrëdhënien e saj me Mbretin Zog;
  • Dokumenton gjendjen e saj në vitet e fundit të jetës.
  1. Një jetë që përfundoi larg luksit dhe famës

Pavarësisht dhuratave dhe famës së dikurshme, jeta e Tania Visirovës në vitet e fundit të jetës së saj ishte shumë e vështirë.

Sipas burimeve franceze, ajo u largua nga Parisi dhe jetoi në jug të Francës, ku punoi si mësuese kërcimi.

Ajo dhe nëna e saj mbetën shumë të lidhura dhe, sipas artikullit të Le Monde, nuk u ndanë kurrë.

Në vitet e fundit të jetës, Tania jetonte në kushte mjaft të vështira.

Ajo vdiq më 13 prill 1984, në Roquestéron, në Francë.

Sipas burimeve biografike franceze, ajo u varros pranë nënës së saj.

  1. Çfarë është e dokumentuar dhe çfarë mbetet ende e paqartë?

Për të mos e kthyer historinë në legjendë, është e rëndësishme të ndajmë informacionet në kategori.

Elemente të mbështetura nga burime të shumta

  • Tania Visirova ishte një kërcimtare dhe modele e njohur në Paris.
  • Ajo punoi në Folies-Bergère.
  • Ajo ishte e lidhur me Mbretin Ahmet Zogu.
  • Marrëdhënia e tyre zgjati disa vite.
  • Ajo rrëfeu historinë e saj në një libër të botuar në vitin 1980.
  • Gazeta Le Monde e intervistoi dhe shkroi për të në vitin 1980.
  • Ajo jetoi në Francë pas largimit nga Shqipëria.
  • Ajo vdiq në vitin 1984.

Elemente që bazohen kryesisht në rrëfimin e saj

  • Detajet intime të marrëdhënies me Mbretin Zog;
  • Përshkrimi i protokollit të takimeve;
  • Shumë nga dhuratat personale;
  • Premtimet që mund t’i ketë bërë mbreti;
  • Rrethanat e largimit të saj nga Shqipëria.

Elemente që kërkojnë dokumente të tjera

  • Dokumenti origjinal i dhurimit të tokës;
  • Sipërfaqja e saktë e tokës në Xhafzotaj;
  • Statusi juridik i pronës;
  • Dokumentet e kërkesës së pensionit në vitin 1977;
  • Korrespondenca diplomatike shqiptaro-franceze;
  • Identifikimi përfundimtar i Visirovës në filmimet e atentatit të Vjenës.
  1. Pyetja që mbetet: A ishte Tania Visirova një “grua sekrete” e Mbretit Zog?

Në historinë e Mbretit Ahmet Zogu, emri i Geraldinës është i lidhur me martesën zyrtare dhe me rolin e saj si Mbretëreshë e Shqipërisë.

Por historia e Tania Visirovës paraqet një anë tjetër të jetës së tij private.

Ajo nuk ishte një figurë e zakonshme e oborrit. Ishte një grua e ardhur nga Parisi, një kërcimtare e njohur, një emigrante që kishte kaluar vështirësi të mëdha dhe që, për një periudhë të jetës së saj, u bë pjesë e jetës së një mbreti, apo si të thuash e dashura e tij.

Historia e saj është një shembull i asaj se si marrëdhëniet private të figurave historike mund të mbeten të fshehura, të fragmentuara dhe të dokumentuara vetëm përmes kujtimeve, gazetave dhe dëshmive të mëvonshme.

Por ajo që e bën historinë edhe më interesante është se Tania nuk e harroi Shqipërinë.

Në vitin 1977, shumë vite pas largimit, ajo u kthye në kontakt me përfaqësinë diplomatike shqiptare, duke kërkuar pension dhe duke u përpjekur të zgjidhte çështjen e tokës që pretendonte se kishte marrë nga mbreti Zog.

Kjo nuk është thjesht historia e një dashurie të fshehtë.

Është historia e një gruaje që kaloi nga emigracioni dhe varfëria, në një marrëdhënie me një mbret, e një gruaje që kaloi nga luksi, në një jetë mjaft të varfër, e një gruaje që në fund të jetës së saj ende kishte një çështje të pazgjidhur me Shqipërinë.

Një personazh që meriton më shumë vëmendje

Tania Visirova mbetet një personazh që meriton më shumë vëmendje nga historiografia shqiptare. Historia e saj përmban elemente të dokumentuara nga burime franceze, rrëfime autobiografike, dëshmi diplomatike dhe artikuj të publikuar në Shqipëri dhe Francë.

Megjithatë, çështja e tokës në Xhafzotaj dhe kërkesa e saj për pension në vitin 1977 janë ndoshta pjesët më interesante për një kërkim të mëtejshëm historik, sepse mund të çojnë drejt dokumenteve arkivore që do të ndihmonin të vërtetohej më qartë historia.

Nëse dokumentet e dhurimit të tokës, korrespondenca diplomatike ose dosja e kërkesës për pension gjenden në arkiva, ato mund të zbulojnë një histori shumë më të plotë se ajo që është publikuar deri më sot.


Burimet

  1. Le Monde, Colette Godard, “La Vierge des Folies-Bergère”, 19 dhjetor 1980 — artikull mbi jetën e Tania Visirovës dhe rrëfimin e saj për Maria Craipeau.
  2. Maria Craipeau, Tania Visirova: Du Caucase aux Folies-Bergère, Mazarine, 1980 — libri biografik i bazuar në rrëfimin e Visirovës.
  3. Gazeta Telegraf, “Hoxha: Ju tregoj Tanja Visirovën, gruan e parë të ish-Mbretit Ahmet Zogu”, 23 tetor 2012 — rrëfimi i diplomatit Idajet Hoxha për kontaktet me Visirovën në vitin 1977 dhe kërkesat e saj lidhur me pensionin dhe pronën.
  4. Gazeta Telegraf, “Tanja Visirova: Si bashkëjetova katër vjet me Ahmet Zogun, Mbretin e shqiptarëve”, 25 tetor 2012 — rrëfim mbi marrëdhënien e saj me Zogun.
  5. Lapsi.al, “Bënim dashuri me orar, nuk më kënaqi kurrë…”, 3 janar 2018 — përmbledhje e rrëfimit personal të Visirovës.
  6. Balkanweb, “Zog’s Moldova, the journey of the cabaret dancer who never became a queen” — artikull mbi jetën e Visirovës dhe rrëfimin e saj.
  7. Bibliothèque nationale de France (BnF), katalogu bibliografik për veprën e Roger Vailland, La Visirova, ou Des Folies Bergères jusqu’au Trône, botuar në Paris-Soir gjatë vitit 1933.
  8. Wikidata / burime biografike franceze, të dhëna për emrin, jetën, karrierën dhe vdekjen e Tania Visirovës.

Materialet e publikuara nga “Diaspora Shqiptare” janë të mbrojtura nga të drejtat e autorit. Rishpërndarja, riprodhimi, modifikimi apo përdorimi i tyre, i pjesshëm ose i plotë, pa lejen e shprehur të redaksisë, është i ndaluar dhe shkel ligjet mbi të drejtat e pronës intelektuale.

Nga Ndrek Gjini, Irlandë

Tania Visirova, balerina pariziane që jetoi në hijen e Mbretit Zog: Dashuria sekrete, dhuratat mbretërore, toka në Xhafzotaj dhe përpjekja për pension nga shteti shqiptar.

Historia e Tania Visirovës është një nga episodet më pak të njohura, por më intriguese, të jetës private të Mbretit Ahmet Zogu I.

Një grua që nisi jetën si emigrante e varfër në Paris, u bë pjesë e skenës së famshme të kabareve franceze, përfundoi në Shqipëri në fund të viteve 1920 dhe, sipas kujtimeve të saj, për disa vite jetoi në një marrëdhënie të veçantë dashurie me mbretin shqiptar.

Por historia e saj nuk përfundon me largimin nga Shqipëria. Dekada më vonë, në vitin 1977, ajo do të paraqitej pranë përfaqësisë diplomatike shqiptare në Francë, duke kërkuar pension nga shteti shqiptar dhe duke u interesuar për një pronë që pretendonte se ia kishte dhuruar Ahmet Zogu.

Kjo është një histori që përfshin dashurinë, pushtetin, luksin, jetën e oborrit mbretëror shqiptar, emigracionin, kujtimet personale dhe një çështje pronësie që duket se nuk u zgjidh kurrë.

  1. Kush ishte Tania Visirova?

Tania Visirova, emri i skenës i Tatiana Fomova-Stonovskaya, lindi në vitin 1908, në Besarabi, një territor që sot përfshihet në Moldavi.

Në disa burime përmendet qyteti i Kishinevit, sot Chișinău, ndërsa në të tjera jepen variante të ndryshme për vendlindjen e saj.

Ajo vinte nga një familje me origjinë të përzier. Sipas biografisë së saj franceze, babai ishte me origjinë ruso-polake, ndërsa nëna rumuno-moldave. Në familjen e saj përmendet edhe një gjyshe nga ana e babait me origjinë kineze.

Jeta e saj e hershme u ndërpre nga trazirat dhe pasojat e Revolucionit Bolshevik. Familja u përball me vështirësi, largime dhe pasiguri, ndërsa Tania dhe nëna e saj përfundimisht u drejtuan drejt Francës.

Në vitin 1927, Tania mbërriti në Paris. Ajo ishte e re, pa pasuri dhe me nevojën për të siguruar jetesën. Fillimisht pozoi për artistë dhe fotografë, përpara se të hynte në botën e spektaklit dhe të kabareve.

Burimet franceze e përshkruajnë si një grua me bukuri të jashtëzakonshme, e cila shumë shpejt u bë një figurë e njohur në skenën pariziane.

  1. Nga emigrante e varfër në një nga figurat e kabareve të Parisit

Në Paris, Tania Visirova u përfshi në botën e spektaklit, ku punoi si modele dhe më pas si kërcimtare.

Ajo u bë pjesë e Folies-Bergère, një nga institucionet më të famshme të spektaklit në Paris, të njohur për revistat muzikore, kërcimin, kostumet ekstravagante dhe performancat që tërhiqnin publikun e elitës së kohës.

Në atë periudhë, Tania u njoh me pseudonimin “La Visirova” dhe, sipas shtypit francez, u konsiderua një nga femrat më të bukura të skenës pariziane.

Një artikull i gazetës Le Monde, i botuar më 19 dhjetor 1980, e riktheu atë në vëmendjen e publikut francez. Artikulli, me titull “La Vierge des Folies-Bergère”, e përshkruante Visirovën si një grua që dikur kishte qenë e bukur, e famshme dhe e pasur, por që në pleqëri jetonte e vetmuar dhe në kushte modeste.

Gazeta franceze theksonte se ajo kishte një kujtesë të jashtëzakonshme dhe se ishte rrëfyer për jetën e saj te gazetarja Maria Craipeau.

Ky artikull është një burim i rëndësishëm, sepse tregon se historia e Visirovës nuk është vetëm një rrëfim i përsëritur nga media shqiptare. Ajo ishte gjithashtu një figurë që u intervistua dhe u dokumentua në Francë, në fund të jetës së saj.

  1. Si përfundoi Tania Visirova në Shqipëri?

Sipas rrëfimit të saj, në vitin 1929 Tania mori një ofertë për të ardhur në Shqipëri.

Ajo mendonte se ishte kontraktuar për të kërcyer në një teatër në Tiranë, në kuadër të aktiviteteve të organizuara për mbretërinë shqiptare.

Në disa versione të historisë përmendet se kontrata ishte për një periudhë të kufizuar, ndërsa pagesa ishte shumë e lartë për kohën.

Tania pranoi ofertën.

Ajo mbërriti në Shqipëri në gusht të vitit 1929. Sipas rrëfimit të publikuar nga një diplomat, ardhja e saj ishte e lidhur me një kontratë të nënshkruar për një angazhim artistik, por situata ndryshoi shpejt.

Në vend që të përfundonte angazhimin e saj si kërcimtare dhe të kthehej në Paris, Tania u vendos në Shqipëri dhe u bë pjesë e jetës private të Mbretit Ahmet Zogu.

Në disa burime thuhet se ajo u mbajt në një rezidencë në Durrës, ku mbreti e vizitonte dhe ku, sipas rrëfimit të saj, marrëdhënia dashurore mes tyre u zhvillua gradualisht.

  1. Një marrëdhënie që zgjati disa vite

Tania Visirova dhe Ahmet Zogu, sipas rrëfimeve të vetë asaj , -“jetuam në një marrëdhënie dashurie që zgjati nga viti 1929 deri në vitin 1932 ose 1933.”

Burimet nuk janë plotësisht të njëjta në përcaktimin e kohëzgjatjes. Disa flasin për tre vite, ndërsa të tjera për katër vite.

Kjo mospërputhje mund të lidhet me mënyrën se si llogaritet periudha: nga mbërritja e saj në Shqipëri, nga fillimi i bashkëjetesës, apo deri në largimin përfundimtar.

Sidoqoftë, duket se marrëdhënia nuk ishte një episod i shkurtër. Ajo zgjati për një periudhë të konsiderueshme dhe, sipas burimeve, Tania u bë një nga gratë më të afërta me mbretin gjatë kësaj periudhe.

Megjithatë, ajo nuk u bë mbretëreshë.

Marrëdhënia nuk u formalizua me martesë zyrtare.

  1. “Bënim dashuri me orar” – rrëfimi personal i Visirovës

Një nga pjesët më të veçanta të historisë së Tania Visirovës është rrëfimi i saj mbi marrëdhënien intime me Mbretin Zog.

Në një intervistë dhe rrëfim të publikuar shumë vite më vonë, ajo përshkruante marrëdhënien si një lidhje ku, sipas saj, edhe intimiteti ishte i ndikuar nga protokolli dhe rutina e jetës mbretërore.

Në një rrëfimin, ajo shprehet se:

“Protokolli parashikonte dhe orët tona të dashurisë.”

Ajo përshkruante takimet, shëtitjet, drekat dhe kohën që kalonte me mbretin, por gjithashtu shprehte pakënaqësi për mënyrën se si marrëdhënia dhe takimet ishin të  mire organizuara.

Në një tjetër pjesë të rrëfimit, ajo thotë se Zogu kishte një dobësi të madhe për të, por se protokolli dhe detyrimet e funksionit mbretëror shpesh dominonin jetën e tyre private.

Është e rëndësishme të theksohet se këto janë dëshmi personale të Visirovës, të regjistruara dhe të publikuara shumë vite pas ngjarjeve. Ato nuk janë dokumente zyrtare të oborrit mbretëror.

Megjithatë, ato përbëjnë një burim të rëndësishëm për të kuptuar se si ajo e kujtonte dhe e interpretonte marrëdhënien e saj me mbretin.

  1. Pse nuk u bë gruaja zyrtare e Mbretit Zog?

Një nga pyetjet më interesante të kësaj historie është pse Tania Visirova, pavarësisht marrëdhënies së saj të gjatë me mbretin, nuk u bë bashkëshortja e tij zyrtare.

Në rrëfimet e publikuara përmendet se familja e Mbretit Zog, veçanërisht nëna e tij, nuk e pranonte mundësinë që ai të martohej me një grua që nuk ishte myslimane.

Në disa versione, Tania thotë se mbreti kishte premtuar se nuk do të martohej me të për sa kohë nëna e tij të ishte gjallë.

Ky faktor, sipas rrëfimeve të saj, ishte një nga arsyet që marrëdhënia nuk u formalizua.

Këtu duhet të jemi të kujdesshëm: pasi këtë nuk e kemi nga burimet që kemi shqyrtuar, apo nga ndonjë një dokument zyrtar mbretëror që mund ta vërtetojë një premtim të tillë. Ky element vjen nga rrëfimet e mëvonshme të Visirovës në librin e saj.

  1. Dhuratat e Mbretit: Bizhuteri, para dhe një pronë në Xhafzotaj

Një nga aspektet më të rëndësishme të historisë është çështja e dhuratave që Tania Visirova pretendonte se kishte marrë nga Ahmet Zogu.

Sipas disa burimeve, ajo mori:

  • Bizhuteri të çmuara;
  • Para;
  • Dhurata personale;
  • Një unazë diamanti;
  • Një pronë në Shqipëri.

Në biografinë franceze të Visirovës përmendet një unazë me diamant prej rreth 7.5 karatësh, që thuhet se iu dha nga Zogu për ditëlindjen e saj të 21-të.

Një tjetër element i përsëritur në burimet e kohës është dhurimi i 10.000 metrave katrorë tokë në Xhafzotaj, në zonën e Durrësit.

Në disa artikuj, sipërfaqja përshkruhet si 10 hektarë, por këtu ka një mospërputhje të rëndësishme:

  • 10.000 metra katrorë = 1 hektar;
  • 10 hektarë = 100.000 metra katrorë.

Pra, burimet që përmendin 10.000 m² dhe ato që përmendin 10 ha nuk janë duke dhënë të njëjtën sipërfaqe.

Kjo është një mospërputhje që duhet sqaruar përmes dokumenteve të pronësisë, nëse ato ekzistojnë.

Nuk duhet të paraqitet automatikisht si fakt i provuar se Tania zotëronte 10 hektarë tokë. Ajo që mund të thuhet është se në rrëfimet e saj dhe në artikujt e mëvonshëm përmendet një dhuratë toke në Xhafzotaj, por sipërfaqja ndryshon sipas burimit.

  1. Një detaj veçanërisht interesant: Tania kërkoi ndihmë nga shteti shqiptar në vitin 1977

Kjo është një nga pjesët më interesante dhe më pak të njohura të historisë.

Në vitin 1977, shumë dekada pas largimit nga Shqipëria, Tania Visirova u paraqit pranë ambasadës shqiptare në Francë.

Në atë kohë, diplomati Idajet Hoxha ishte Sekretar i Parë dhe Konsull i Përgjithshëm në përfaqësinë shqiptare.

Sipas rrëfimit të tij, Tania kërkoi:

  1. Një pension nga shteti shqiptar;
  2. Njohjen e statusit të saj si ish-partnere e Mbretit Zog;
  3. Ndihmë lidhur me një pronë në Shqipëri;
  4. Mundësinë për të shitur tokën që pretendonte se kishte marrë si dhuratë nga Ahmet Zogu.

Kjo është një pjesë që e ndryshon ndjeshëm perspektivën e historisë.

Tania nuk ishte thjesht një grua që kishte pasur një lidhje me një mbret dhe më pas ishte zhdukur nga historia. Dekada më vonë, ajo ende kishte një lidhje të pretenduar juridike dhe ekonomike me Shqipërinë.

Sipas Idajet Hoxhës, ajo kishte interes për tokën në Durrës që, sipas saj, Zogu ia kishte dhuruar me dokument.

Diplomati e ndoqi çështjen, por, sipas rrëfimit të publikuar, problemi nuk u zgjidh.

Kjo ngre një pyetje historike dhe juridike shumë interesante:

A ekzistonte një dokument real dhurimi i tokës nga Ahmet Zogu për Tania Visirovën dhe çfarë ndodhi me atë pronë pas largimit të saj nga Shqipëria?

Nga burimet publike që kemi shqyrtuar, nuk kemi arritur të gjejmë vetë dokumentin e dhurimit, një regjistrim të plotë të pronës apo një vendim që vërteton se ajo e zotëronte juridikisht tokën.

Prandaj, kjo mbetet një çështje që kërkon kërkim të mëtejshëm në arkiva.

  1. Tania Visirova dhe atentati ndaj Mbretit Zog në Vjenë

Një tjetër element interesant i kësaj historie është lidhja e saj me episodet e jetës së Mbretit Zog jashtë Shqipërisë.

Në një artikull të vitit 2012, diplomati Idajet Hoxha përmend se, ndërsa po shihte pamje filmike të një atentati ndaj Mbretit Zog në Vjenë në vitin 1931, vuri re një grua pranë mbretit, të cilën e identifikoi si Tania Visirova.

Ky episod është përdorur si një nga elementet që e shtynë atë të kërkonte më shumë informacion për marrëdhënien e Visirovës me Zogun.

Megjithatë, për ta konsideruar këtë si provë përfundimtare të identitetit të gruas në film, duhet të verifikohen vetë pamjet filmike, fotografia dhe identifikimi i personit.

Ky është një drejtim i rëndësishëm për kërkim të mëtejshëm, sepse dokumentet filmike të kohës mund të ofrojnë një dëshmi vizuale të pranisë së Visirovës në rrethin e Mbretit Zog.

  1. Rrëfimi i saj u bë libër: “Du Caucase aux Folies-Bergère”

Një nga burimet kryesore për jetën e Tania Visirovës është libri:

Tania Visirova: Du Caucase aux Folies-Bergère

Autorja është Maria Craipeau, ndërsa libri u botua në vitin 1980 nga botuesi Mazarine.

Libri përmban rreth 241–260 faqe, në varësi të edicionit, dhe bazohet në rrëfimin e Visirovës për jetën e saj.

Titulli mund të përkthehet:

“Tania Visirova: Nga Kaukazi në Folies-Bergère.”

Libri përshkruan rrugëtimin e saj nga fëmijëria, emigrimi, jeta në Paris, karriera në kabare, marrëdhënia me mbretin Zog dhe jetën pas largimit nga Shqipëria.

Sipas përshkrimit bibliografik të librit, ajo ishte një vajzë e familjes së mirë, por jeta e saj u përmbys nga revolucioni rus, varfëria dhe emigrimi. Në Paris, ajo u bë fillimisht modele dhe më pas figurë e njohur e skenës.

Ky libër është veçanërisht i rëndësishëm sepse historia e saj nuk u dokumentua vetëm nga gazetarët shumë vite më vonë, por Visirova e kishte rrëfyer jetën e saj në Francë, përpara se historia të përhapej gjerësisht në media.

  1. Gazetat franceze

Le Monde e dokumentoi jetën e saj në vitin 1980

Më 19 dhjetor 1980, gazeta franceze Le Monde publikoi artikullin:

“La Vierge des Folies-Bergère”

Artikulli i Colette Godard përshkruan Tania Visirovën në vitet e fundit të jetës.

Sipas gazetës, dikur ajo ishte një femër e bukur dhe e famshme në Paris, ndërsa në pleqëri ishte një grua e vetmuar, e varfër dhe jetonte me kujtime të jashtëzakonshme.

Artikulli përmend gjithashtu lidhjen e saj me Mbretin Zog të Shqipërisë.

Ky burim është i rëndësishëm për disa arsye:

  • Është botuar në një gazetë të njohur franceze;
  • Është shkruar gjatë jetës së Visirovës;
  • E konfirmon se ajo ishte një person real dhe një figurë e njohur e Parisit;
  • Përmend marrëdhënien e saj me Mbretin Zog;
  • Dokumenton gjendjen e saj në vitet e fundit të jetës.
  1. Një jetë që përfundoi larg luksit dhe famës

Pavarësisht dhuratave dhe famës së dikurshme, jeta e Tania Visirovës në vitet e fundit të jetës së saj ishte shumë e vështirë.

Sipas burimeve franceze, ajo u largua nga Parisi dhe jetoi në jug të Francës, ku punoi si mësuese kërcimi.

Ajo dhe nëna e saj mbetën shumë të lidhura dhe, sipas artikullit të Le Monde, nuk u ndanë kurrë.

Në vitet e fundit të jetës, Tania jetonte në kushte mjaft të vështira.

Ajo vdiq më 13 prill 1984, në Roquestéron, në Francë.

Sipas burimeve biografike franceze, ajo u varros pranë nënës së saj.

  1. Çfarë është e dokumentuar dhe çfarë mbetet ende e paqartë?

Për të mos e kthyer historinë në legjendë, është e rëndësishme të ndajmë informacionet në kategori.

Elemente të mbështetura nga burime të shumta

  • Tania Visirova ishte një kërcimtare dhe modele e njohur në Paris.
  • Ajo punoi në Folies-Bergère.
  • Ajo ishte e lidhur me Mbretin Ahmet Zogu.
  • Marrëdhënia e tyre zgjati disa vite.
  • Ajo rrëfeu historinë e saj në një libër të botuar në vitin 1980.
  • Gazeta Le Monde e intervistoi dhe shkroi për të në vitin 1980.
  • Ajo jetoi në Francë pas largimit nga Shqipëria.
  • Ajo vdiq në vitin 1984.

Elemente që bazohen kryesisht në rrëfimin e saj

  • Detajet intime të marrëdhënies me Mbretin Zog;
  • Përshkrimi i protokollit të takimeve;
  • Shumë nga dhuratat personale;
  • Premtimet që mund t’i ketë bërë mbreti;
  • Rrethanat e largimit të saj nga Shqipëria.

Elemente që kërkojnë dokumente të tjera

  • Dokumenti origjinal i dhurimit të tokës;
  • Sipërfaqja e saktë e tokës në Xhafzotaj;
  • Statusi juridik i pronës;
  • Dokumentet e kërkesës së pensionit në vitin 1977;
  • Korrespondenca diplomatike shqiptaro-franceze;
  • Identifikimi përfundimtar i Visirovës në filmimet e atentatit të Vjenës.
  1. Pyetja që mbetet: A ishte Tania Visirova një “grua sekrete” e Mbretit Zog?

Në historinë e Mbretit Ahmet Zogu, emri i Geraldinës është i lidhur me martesën zyrtare dhe me rolin e saj si Mbretëreshë e Shqipërisë.

Por historia e Tania Visirovës paraqet një anë tjetër të jetës së tij private.

Ajo nuk ishte një figurë e zakonshme e oborrit. Ishte një grua e ardhur nga Parisi, një kërcimtare e njohur, një emigrante që kishte kaluar vështirësi të mëdha dhe që, për një periudhë të jetës së saj, u bë pjesë e jetës së një mbreti, apo si të thuash e dashura e tij.

Historia e saj është një shembull i asaj se si marrëdhëniet private të figurave historike mund të mbeten të fshehura, të fragmentuara dhe të dokumentuara vetëm përmes kujtimeve, gazetave dhe dëshmive të mëvonshme.

Por ajo që e bën historinë edhe më interesante është se Tania nuk e harroi Shqipërinë.

Në vitin 1977, shumë vite pas largimit, ajo u kthye në kontakt me përfaqësinë diplomatike shqiptare, duke kërkuar pension dhe duke u përpjekur të zgjidhte çështjen e tokës që pretendonte se kishte marrë nga mbreti Zog.

Kjo nuk është thjesht historia e një dashurie të fshehtë.

Është historia e një gruaje që kaloi nga emigracioni dhe varfëria, në një marrëdhënie me një mbret, e një gruaje që kaloi nga luksi, në një jetë mjaft të varfër, e një gruaje që në fund të jetës së saj ende kishte një çështje të pazgjidhur me Shqipërinë.

Një personazh që meriton më shumë vëmendje

Tania Visirova mbetet një personazh që meriton më shumë vëmendje nga historiografia shqiptare. Historia e saj përmban elemente të dokumentuara nga burime franceze, rrëfime autobiografike, dëshmi diplomatike dhe artikuj të publikuar në Shqipëri dhe Francë.

Megjithatë, çështja e tokës në Xhafzotaj dhe kërkesa e saj për pension në vitin 1977 janë ndoshta pjesët më interesante për një kërkim të mëtejshëm historik, sepse mund të çojnë drejt dokumenteve arkivore që do të ndihmonin të vërtetohej më qartë historia.

Nëse dokumentet e dhurimit të tokës, korrespondenca diplomatike ose dosja e kërkesës për pension gjenden në arkiva, ato mund të zbulojnë një histori shumë më të plotë se ajo që është publikuar deri më sot.


Burimet

  1. Le Monde, Colette Godard, “La Vierge des Folies-Bergère”, 19 dhjetor 1980 — artikull mbi jetën e Tania Visirovës dhe rrëfimin e saj për Maria Craipeau.
  2. Maria Craipeau, Tania Visirova: Du Caucase aux Folies-Bergère, Mazarine, 1980 — libri biografik i bazuar në rrëfimin e Visirovës.
  3. Gazeta Telegraf, “Hoxha: Ju tregoj Tanja Visirovën, gruan e parë të ish-Mbretit Ahmet Zogu”, 23 tetor 2012 — rrëfimi i diplomatit Idajet Hoxha për kontaktet me Visirovën në vitin 1977 dhe kërkesat e saj lidhur me pensionin dhe pronën.
  4. Gazeta Telegraf, “Tanja Visirova: Si bashkëjetova katër vjet me Ahmet Zogun, Mbretin e shqiptarëve”, 25 tetor 2012 — rrëfim mbi marrëdhënien e saj me Zogun.
  5. Lapsi.al, “Bënim dashuri me orar, nuk më kënaqi kurrë…”, 3 janar 2018 — përmbledhje e rrëfimit personal të Visirovës.
  6. Balkanweb, “Zog’s Moldova, the journey of the cabaret dancer who never became a queen” — artikull mbi jetën e Visirovës dhe rrëfimin e saj.
  7. Bibliothèque nationale de France (BnF), katalogu bibliografik për veprën e Roger Vailland, La Visirova, ou Des Folies Bergères jusqu’au Trône, botuar në Paris-Soir gjatë vitit 1933.
  8. Wikidata / burime biografike franceze, të dhëna për emrin, jetën, karrierën dhe vdekjen e Tania Visirovës.