Presidenti Donald Trump ka deklaruar se SHBA-të synojnë të marrin kontrollin e burimeve të naftës iraniane dhe mund të pushtojnë qendrën kryesore eksporti, Ishullin Kharg.
Në një intervistë për Financial Times, Trump tha se marrja e ishullit do të ishte “e lehtë”, por njëkohësisht shprehu shpresë për një marrëveshje paqeje.
Nga ana tjetër, Irani ka kërcënuar me zgjerim të sulmeve hakmarrëse kundër objektivave civile dhe ushtarake amerikane e izraelite.
Çmimi i naftës në tregun ndërkombëtar është rritur ndjeshëm, duke arritur 115 dollarë për fuçi, ndërsa tregjet aksionare në Azi kanë pësuar rënie të fortë. Kjo pasqyron frikën globale se konflikti mund të prekë Ngushticën e Hormuzit, arterien kryesore të furnizimit me naftë.
Presidenti Trump ka paralajmëruar përshkallëzim të mëtejshëm nëse nuk arrihet armëpushim i shpejtë. Ai ka kërcënuar se, nëse Ngushtica e Hormuzit nuk hapet plotësisht deri më 6 prill, SHBA-të do të “obliterojnë” impiantet energjetike, puset e naftës, centralet elektrike dhe madje infrastrukturën e desalinationit.
Kjo qasje duket si një strategji presioni maksimal për të detyruar Teheranin të pranojë kushte, por njëkohësisht rrezikon eskalim të paparashikueshëm.
Ndërkohë, mijëra ushtarë amerikanë po zbarkojnë në rajon.
Divizioni i 82-të Ajror, së bashku me rreth 2500 marinsa dhe forca speciale, po shtojnë praninë ushtarake. Raportet flasin për mbi 50 mijë trupa në Lindjen e Mesme, me mundësi për mijëra të tjerë.
Megjithatë, Sekretari i Shtetit Marco Rubio ka qenë i qartë: operacionet pritet të përfundojnë brenda pak javësh, jo muajsh, dhe objektivat mund të arrihen pa dërguar trupa tokësore masive.
Rubio theksoi se bisedimet me figura iraniane vazhdojnë, pavarësisht deklaratave publike kontradiktore të Teheranit.
Presidenti Trump ka konfirmuar se është angazhuar me kryetarin e parlamentit iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf, duke e quajtur atë një “kanal” të mundshëm. Në një kohë që thuhet se Trump pret të dijë brenda një jave nëse mund të punohet me të.
Sekretarja e Shtypit Karoline Leavitt ka përsëritur se diplomacia mbetet zgjedhja e parë e Trump-it, ndërsa Pentagoni siguron forcën maksimale në terren.
Nga ana tjetër, Irani mohon çdo dialog direkt ose indirekt, duke i quajtur pretendimet amerikane “lajme false”.
Ministria e Jashtme iraniane dhe vetë Ghalibaf kanë theksuar se nuk ka asnjë marrëveshje të fshehtë. Kjo dikotomie midis mesazheve publike dhe atyre private ngren pyetjen: a është fjala për një taktikë klasike ku secila palë përpiqet të fitojë kohë dhe të formësojë narrativën për audiencën e vet?
Tensionet reflektohen edhe brenda aleancës perëndimore.
Në një telefonatë të tensionuar, zëvendëspresidenti J.D. Vance ka kritikuar kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu se ka “mbivlerësuar” lehtësinë e një ndryshimi regjimi në Iran. Vance duket se luan rol kyç në diplomacinë e fshehtë për armëpushim, duke sinjalizuar një preferencë për realizëm dhe dalje të shpejtë.
Ministrat e Jashtëm të vendeve të Gjirit Persik, Jordania dhe Rusia zhvilluan një takim online, të udhëhequr nga ministri i Bahreinit Abdullatif bin Rashid Al Zayani, me pjesëmarrjen e Sergey Lavrov.
Takimi u përqendrua tek agresionet iraniane ndaj shteteve arabe. Ndërkohë, që Trump ka shprehur interes për të kërkuar mbështetje financiare nga vendet arabe për kostot e konfliktit – një ide që mund të diskutohet së shpejti, sipas sekretares Leavitt.
Në planin izraelit, Knesseti miratoi një ligj që parashikon dënim me vdekje për palestinezët e akuzuar për vrasje izraelitësh, një masë e kritikuar si diskriminuese. Po ashtu, dy paqeruajtës të UNIFIL-it u vranë në një shpërthim në jug të Libanit, duke shtuar tensionet rajonale.
Ndikimi në ekonominë globale dhe rreziku për Shqipërinë
Konflikti po ndikon tashmë ndjeshëm në ekonominë globale.
Rritja e çmimit të naftës në 115 dollarë për fuçi ka shkaktuar shqetësim për inflacion të ri, rritje të kostove të transportit dhe ngadalësim të rritjes ekonomike në vendet importuese.
Nëse Ngushtica e Hormuzit bllokohet ose sulmohet, deri në 20% e naftës botërore mund të ndërpritet, duke çuar në çmime edhe më të larta dhe trazira në tregjet financiare. Europa, Kina dhe India do të ishin më të prekura, ndërsa aleatët e SHBA-së në Gjirin Persik mund të përballojnë presion shtesë për të rritur prodhimin.
Për Shqipërinë, rreziku është kryesisht ekonomik, por jo i papërfillshëm.
Si vend që importon pothuajse të gjithë energjinë, çmimet e larta të naftës do të rrisin faturat e karburantit, energjisë elektrike dhe produkteve ushqimore, duke nxitur inflacion dhe duke vënë nën presion buxhetin e shtetit.
Si aleate e SHBA-së dhe anëtare e NATO-s, Shqipëria mund të përballet edhe me rrezik indirekt hibrid nga Irani si sulme kibernetike, presion diplomatik ose ndikim nëpërmjet grupeve proxy në rajon. Megjithatë, rreziku ushtarak direkt është minimal për shkak të distancës gjeografike. Ekspertët sugjerojnë që qeveria shqiptare të përgatisë masa rezervë për të zbutur goditjen ekonomike në rast eskalimi.
Lufta në javën e pestë paraqet një përzierje delikate force ushtarake, presioni ekonomik dhe diplomacie fshehtë.
Rubio ka parashikuar fundin e operacioneve brenda prillit. Pyetja që mbetet është nëse ky presion do të çojë në një marrëveshje të shpejtë apo në një “kurth” afatgjatë për SHBA-të, me pasoja të rënda për çmimet globale të energjisë, stabilitetin rajonal dhe rolin amerikan në botë.
Javët në vijim do të tregojnë nëse strategjia e kombinuar e kërcënimit dhe bisedimeve do të japë fryte.