Nga Soni Memoci
Protestat për arsimin dhe drejtësinë sociale kanë një pikë të përbashkët: refuzimin për të pranuar që e ardhmja e të rinjve të trajtohet si shpenzim i tepërt. Por në Shqipëri, pakënaqësia shkon përtej politikave qeveritare. Ajo prek besimin te vetë përfaqësimi politik.
Prej më shumë se katër muajsh, shqiptarët protestojnë kundër një klase të tërë politike: si ndaj Partisë Socialiste në pushtet, ashtu edhe ndaj Partisë Demokratike në opozitë. I akuzojnë për korrupsion prej dekadash. Kërkesa e tyre është e qartë: një Shqipëri e re.
Të martën, më 13 tetor, protestës iu bashkuan studentët përpara Ministrisë së Arsimit në Tiranë. Kërkesat e tyre janë të thjeshta: arsim i përballueshëm, universitete dinjitoze dhe një diplomë që hap rrugën drejt punësimit. Shumë prej tyre nuk shohin më të ardhme në vendin e tyre dhe largohen. Në protestë dëgjohet thirrja: «Rama në burg, Berisha në burg».
Në Francë, nxënësit kërkojnë më shumë mësues, klasa më pak të mbingarkuara dhe shkolla me kushte dinjitoze. Mobilizimet e javëve të fundit e kanë vendosur arsimin në qendër të debatit publik: çfarë mundësish i ofron shteti një të riu, kur cilësia e shkollimit varet kaq shumë nga zona ku jeton dhe kushtet ekonomike të familjes?
Në Belgjikë, kundërshtimi ndaj masave shtrënguese buxhetore ka bashkuar punonjës, të rinj dhe mësues. Më 9 tetor, dhjetëra mijëra njerëz manifestuan në Bruksel. Në qendër të mobilizimit ishin shqetësimet për fuqinë blerëse, kushtet e punës, mbrojtjen sociale dhe shërbimet publike.
Këto protesta shprehin një kërkesë thelbësore: vendimet ekonomike duhet të gjykohen edhe nga pasojat që kanë mbi jetën e qytetarëve. Buxheti nuk është vetëm një tabelë shifrash. Ai përcakton mundësinë për të studiuar, për t’u kujdesur për shëndetin dhe për të ndërtuar një jetë të qëndrueshme.
Edhe studentët shqiptarë ngrenë shqetësime të ngjashme. Protesta e 13 tetorit përpara Ministrisë së Arsimit lidhej me kushtet në universitete, kostot e studimeve, mbështetjen financiare dhe perspektivën e punësimit pas diplomimit. Tubimi u shoqërua me përplasje: protestues hodhën sende drejt ministrisë, ndërsa policia përdori gaz lotsjellës dhe ujë me presion.
Por ngjashmëria e kërkesave nuk do të thotë se kemi të njëjtën situatë politike.
Në Shqipëri, çështja është edhe kujt mund t’i besojnë të rinjtë për ta ndryshuar gjendjen.
Thirrjet «Rama në burg» dhe «Berisha në burg», të dëgjuara gjatë mobilizimit studentor, shprehin kundërshtim ndaj të dyja figurave që kanë dominuar jetën politike shqiptare. Këto janë slogane proteste, jo vendime gjyqësore. Politikisht, megjithatë, ato tregojnë se pakënaqësia e një pjese të protestuesve nuk gjen përfaqësim as te pushteti, as tek opozita kryesore. Më 14 tetor, bojkoti u shtri në disa fakultete dhe përfshiu edhe studentë në Elbasan.
Këtu qëndron dallimi kryesor që duhet të mbajmë parasysh në krahasimin me Francën dhe Belgjikën.
Pertej kundërshtimit të një reforme apo të një vendimi buxhetor, protesta shqiptare ngre pyetjen e alternativës: çfarë ndodh kur qytetari nuk sheh te opozita një përgjigje bindëse ndaj pushtetit?
Një student mund të kërkojë tarifa më të përballueshme. Por, nëse nuk beson se diploma do t’i hapë mundësi të ndershme punësimi, problemi i tij nuk mbaron te tarifa. Nëse mendon se përparimi varet nga lidhjet politike dhe jo nga aftësia, atëherë kërkesa për arsim shndërrohet në kërkesë për drejtësi dhe barazi mundësish.
Ky është këndvështrimi nga i cili duhet lexuar rasti shqiptar: si një ndërthurje e pakënaqësisë sociale me krizën e besimit politik.
Përgjigjja institucionale duhet t’i trajtojë të dyja. Nevojiten masa konkrete për arsimin, por edhe transparencë, llogaridhënie dhe dialog me përfaqësuesit që vetë studentët zgjedhin. Përplasjet kërkojnë hetim të paanshëm. Aktet e dhunës nuk i shuajnë kërkesat legjitime të protestuesve; përgjegjësia për rendin publik nuk e përjashton detyrimin për të respektuar të drejtën e protestës.
Nga Franca dhe Belgjika vjen rëndësia e mobilizimit kolektiv. Nga Shqipëria del edhe një sfidë tjetër: si të ndërtohet një lëvizje e pavarur, që i kthen kërkesat në angazhime të matshme dhe u kërkon llogari të gjithë atyre që pretendojnë të përfaqësojnë qytetarët.
Zemërimi e hap debatin. Organizimi, pavarësia dhe këmbëngulja mund ta kthejnë atë në ndryshim.



