Nobel 2026, Anne Carson: Poezia mes mitit dhe dhimbjes njerëzore

E martë, 17 Nëntor, 2026
E martë, 17 Nëntor, 2026

Nobel 2026, Anne Carson: Poezia mes mitit dhe dhimbjes njerëzore

Nga Soni Memoci

Poetja, eseistja dhe përkthyesja kanadeze u vlerësua për një krijimtari që ndërthur traditën klasike me forma të reja letrare. Një përzgjedhje poezish në shqip, përkthyer nga Petro Çerkezi, sjell pranë lexuesit botën e saj.

Anne Carson, një nga zërat më të veçantë të letërsisë bashkëkohore, është fituesja e Çmimit Nobel për Letërsinë 2026. Akademia Suedeze e shpalli vendimin më 8 tetor, duke vlerësuar guximin dhe shpikjen artistike të një vepre që, përmes dialogut me traditën klasike, ka krijuar forma të reja për letërsinë e sotme.

Poete, eseiste, përkthyese dhe studiuese e letërsisë klasike, Carson shkruan në kufijtë mes gjinive. Në veprën e saj, poezia takohet me prozën, mendimi filozofik me përvojën personale dhe mitologjia antike me jetën e përditshme. Kjo ndërthurje i jep shkrimit të saj një forcë të veçantë: pyetjet e vjetra për dashurinë, dëshirën dhe humbjen shfaqen në rrethana që lexuesi i sotëm i njeh nga jeta e vet.

Një përzgjedhje prej tetë poezish, të sjella në shqip nga Petro Çerkezi, ofron një hyrje në këtë univers. Në qendër të disa prej tyre qëndron figura e nënës, marrëdhënia me të dhe ankthi që lind kur afërsia duhet të përballojë largësinë, heshtjen dhe mundësinë e humbjes.

Në poezinë “E diela”, një telefonatë bëhet boshti i gjithë përjetimit. Muzgu, gjethet dhe dritat e kuzhinës krijojnë një mjedis të zakonshëm, por pritja e përgjigjes e mbush atë me shqetësim. Numërimi i zileve e ngadalëson kohën. Përmes këtij çasti të vogël, Carson zbulon brishtësinë e një lidhjeje njerëzore.

Te “Vijat”, biseda me nënën shoqërohet me rregullimin e librave dhe kapëseve të letrave. Duart merren me sendet, ndërsa mendja përpiqet të përballojë fjalët për vdekjen. Jashtë dritares bie borë. Vijat e saj krijojnë një ritëm paralel me bisedën dhe me ndjesinë se koha po përshpejtohet. Përshkrimi i mëngjesit të ngrënë bëhet një mënyrë për të mbajtur gjallë afërsinë përballë një teme që është e vështirë të thuhet drejtpërdrejt.

Heshtja rëndohet në poezinë “Disa pasdite ajo nuk i përgjigjet telefonit”. Akulli mbulon gjithçka dhe merr ngjyra e trajta të ndryshme. Peizazhi duket se përthith pasigurinë e folëses: as trupi, as shkronja nuk gjejnë ku të mbështeten. Përsëritja e vargjeve për shkurtin dhe akullin e mbyll poezinë brenda një pritjeje që mbetet pa përgjigje.

“Ajo fuqi” dhe “Prangat e gjumit” e çojnë këtë përjetim drejt pamjeve më të ashpra. Trupi, eshtrat, zinxhirët dhe oqeani i japin dhimbjes një prani fizike. Në oqeanin pa anije, nëna dhe bija shfaqen të ekspozuara ndaj një force që nuk mund ta kontrollojnë. Kërkesa për mëshirë lind nga kjo pafuqishmëri e përbashkët.

Përzgjedhja sjell edhe një regjistër tjetër. Në “Recetë”, përbërësit e kuzhinës dhe përemrat ndërthuren në një lojë për marrëdhënien mes vetes dhe tjetrit. Në “Monogamike”, humori depërton në jetën bashkëshortore: afërsia e vazhdueshme në një dhomë të vogël kërkon më në fund hapësirë për të marrë frymë. Ndërsa te “Një dhomë në Bruklin”, dita lëviz ngadalë përmes dritës dhe ngjyrave, duke e kthyer dhomën në një vend ku mund të dëgjohet kalimi i kohës.

Këto poezi tregojnë sa shumë mund të mbajë një gjest i zakonshëm: një telefonatë, një kapëse letrash, një vakt apo një shkëlqim në tavan. Në shkrimin e Anne Carson, sendet e vogla bëhen bartëse të dashurisë dhe të frikës së humbjes. Përmes tyre, lexuesi hyn në një poezi që kërkon vëmendje dhe që vazhdon të tingëllojë edhe pasi vargu i fundit ka përfunduar.

Poezitë e përzgjedhura janë përkthyer në shqip nga Petro Çerkezi.

Materialet e publikuara nga “Diaspora Shqiptare” janë të mbrojtura nga të drejtat e autorit. Rishpërndarja, riprodhimi, modifikimi apo përdorimi i tyre, i pjesshëm ose i plotë, pa lejen e shprehur të redaksisë, është i ndaluar dhe shkel ligjet mbi të drejtat e pronës intelektuale.

Nga Soni Memoci

Poetja, eseistja dhe përkthyesja kanadeze u vlerësua për një krijimtari që ndërthur traditën klasike me forma të reja letrare. Një përzgjedhje poezish në shqip, përkthyer nga Petro Çerkezi, sjell pranë lexuesit botën e saj.

Anne Carson, një nga zërat më të veçantë të letërsisë bashkëkohore, është fituesja e Çmimit Nobel për Letërsinë 2026. Akademia Suedeze e shpalli vendimin më 8 tetor, duke vlerësuar guximin dhe shpikjen artistike të një vepre që, përmes dialogut me traditën klasike, ka krijuar forma të reja për letërsinë e sotme.

Poete, eseiste, përkthyese dhe studiuese e letërsisë klasike, Carson shkruan në kufijtë mes gjinive. Në veprën e saj, poezia takohet me prozën, mendimi filozofik me përvojën personale dhe mitologjia antike me jetën e përditshme. Kjo ndërthurje i jep shkrimit të saj një forcë të veçantë: pyetjet e vjetra për dashurinë, dëshirën dhe humbjen shfaqen në rrethana që lexuesi i sotëm i njeh nga jeta e vet.

Një përzgjedhje prej tetë poezish, të sjella në shqip nga Petro Çerkezi, ofron një hyrje në këtë univers. Në qendër të disa prej tyre qëndron figura e nënës, marrëdhënia me të dhe ankthi që lind kur afërsia duhet të përballojë largësinë, heshtjen dhe mundësinë e humbjes.

Në poezinë “E diela”, një telefonatë bëhet boshti i gjithë përjetimit. Muzgu, gjethet dhe dritat e kuzhinës krijojnë një mjedis të zakonshëm, por pritja e përgjigjes e mbush atë me shqetësim. Numërimi i zileve e ngadalëson kohën. Përmes këtij çasti të vogël, Carson zbulon brishtësinë e një lidhjeje njerëzore.

Te “Vijat”, biseda me nënën shoqërohet me rregullimin e librave dhe kapëseve të letrave. Duart merren me sendet, ndërsa mendja përpiqet të përballojë fjalët për vdekjen. Jashtë dritares bie borë. Vijat e saj krijojnë një ritëm paralel me bisedën dhe me ndjesinë se koha po përshpejtohet. Përshkrimi i mëngjesit të ngrënë bëhet një mënyrë për të mbajtur gjallë afërsinë përballë një teme që është e vështirë të thuhet drejtpërdrejt.

Heshtja rëndohet në poezinë “Disa pasdite ajo nuk i përgjigjet telefonit”. Akulli mbulon gjithçka dhe merr ngjyra e trajta të ndryshme. Peizazhi duket se përthith pasigurinë e folëses: as trupi, as shkronja nuk gjejnë ku të mbështeten. Përsëritja e vargjeve për shkurtin dhe akullin e mbyll poezinë brenda një pritjeje që mbetet pa përgjigje.

“Ajo fuqi” dhe “Prangat e gjumit” e çojnë këtë përjetim drejt pamjeve më të ashpra. Trupi, eshtrat, zinxhirët dhe oqeani i japin dhimbjes një prani fizike. Në oqeanin pa anije, nëna dhe bija shfaqen të ekspozuara ndaj një force që nuk mund ta kontrollojnë. Kërkesa për mëshirë lind nga kjo pafuqishmëri e përbashkët.

Përzgjedhja sjell edhe një regjistër tjetër. Në “Recetë”, përbërësit e kuzhinës dhe përemrat ndërthuren në një lojë për marrëdhënien mes vetes dhe tjetrit. Në “Monogamike”, humori depërton në jetën bashkëshortore: afërsia e vazhdueshme në një dhomë të vogël kërkon më në fund hapësirë për të marrë frymë. Ndërsa te “Një dhomë në Bruklin”, dita lëviz ngadalë përmes dritës dhe ngjyrave, duke e kthyer dhomën në një vend ku mund të dëgjohet kalimi i kohës.

Këto poezi tregojnë sa shumë mund të mbajë një gjest i zakonshëm: një telefonatë, një kapëse letrash, një vakt apo një shkëlqim në tavan. Në shkrimin e Anne Carson, sendet e vogla bëhen bartëse të dashurisë dhe të frikës së humbjes. Përmes tyre, lexuesi hyn në një poezi që kërkon vëmendje dhe që vazhdon të tingëllojë edhe pasi vargu i fundit ka përfunduar.

Poezitë e përzgjedhura janë përkthyer në shqip nga Petro Çerkezi.