Nga Miftar Tërshnjaku
Në mozaikun e artit dhe kulturës shqiptare, ka figura që nuk kalojnë thjesht si emra, por mbeten si shenja drite në kujtesën kombëtare. Një ndër kombẽtar është Abaz Qengaj – artist i çështjes dardane, akademik i fjalës kombëtare dhe njeri i shumë roleve, ku secili shërben të njëjtit ideal: historisë, identitetit dhe shpirtit shqiptar. Ai është njeriu që shpalos historinë jo si tregim të ftohtë, por si frymë të gjallë. Në rolet e tij filmike – ndër më prestigjiozet e kinematografisë shqiptare – ai nuk interpreton thjesht personazhe, por mishëron epoka, plagë, qëndresa dhe dinjitet. Arti i tij nuk është zbukurim, por dëshmi. Profesor prej dy dekadash, ai ka formuar breza jo vetëm me dije, por me vetëdije. Fjala e tij në auditor nuk është ligjëratë, por amanet; jo mësim i thatë, por udhëzim për të mos harruar kush jemi.
Akademiku i fjalës kombëtare di ta peshojë mendimin dhe ta kthejë në dritë, pa zhurmë, pa bujë, por me thellësi. Si autor i shumë librave, ai ka lënë gjurmë në letërsinë dhe mendimin shqiptar. Librat e tij nuk janë për t’u lexuar me ngut, por për t’u ndjerë. Aty fjala është e përzgjedhur, historia e respektuar dhe e vërteta e pathyeshme. Çdo faqe mban përgjegjësi morale ndaj kombit. Në krye të organizatës letrare “Kroi i Macës”, ai ka dëshmuar se kultura nuk është vetëm trashëgimi, por edhe përkujdesje e përditshme.
Ka ditur të mbledhë rreth vetes zëra, pena dhe shpirtra, duke i dhënë fjalës strehë dhe dinjitet. Abaz Qengaj është pishtari i artit letrar dhe akademiku i figurës kombëtare – një figurë që nuk i përket vetëm një fushe, por gjithë ndërgjegjes sonë kulturore. Ai nuk flet për historinë nga larg, por ecën me të; nuk e shikon kombin si ide abstrakte, por si përgjegjësi të përditshme. Figura të tilla nuk kërkojnë lavdi, sepse vetë vepra e tyre është piedestal. Dhe aty, në atë lartësi të heshtur, qëndron Prof. Akademik Abaz Qengaj – si fjalë që nuk shuhet dhe si histori që vazhdon të flasë.